امر به معروف (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



به هر کاری که عقلا یا شرعا نیکو شناخته شود،معروف می‌گویندو امر به معروف، فرمان دادن دیگران به کار و گفتار نیک است.


آثار امر به معروف

[ویرایش]


← قرار گرفتن در زمره صالحان


از آثار امر به معروف همراه ایمان به خدا طبق آیه شریفه ۱۱۴سوره آل عمران قرار گرفتن در زمره صالحان است.
یؤمنون بالله والیوم الآخر ویامرون بالمعروف وینهون عن المنکر ویسارعون فی الخیرات واولئک من الصالحین «به خدا و روزقیامتایمان دارند و به کار پسندیده فرمان می‌دهند و از کار ناپسند باز می‌دارند و در کارهای نیک شتاب می‌کنند و آنان از شایستگانند».

←← شان نزول


شان نزول این آیه و آیه قبل در تفسیر نمونه چنین آمده است:
گویند هنگامی که عبدالله بن سلام که از دانشمندان یهود بود با جمع دیگری از آنها اسلام آوردند یهودیان و مخصوصا بزرگان آنها از این حادثه بسیار ناراحت شدند، و در صدد بر آمدند که آنها را متهم به شرارت سازند تا در انظار یهودیان، پست جلوه کنند، و عمل آنها سرمشقی برای دیگران نشود، لذا علمای یهود این شعار را در میان آنها پخش کردند که تنها جمعی از اشرار ما به اسلام گرویده‌اند! اگر آنها افراد درستی بودند آئین نیاکان خود را ترک نمی‌گفتن ملت یهود خیانت نمی‌کردند، آیات فوق نازل شد و از این دسته دفاع کرد.

← قرار گرفتن در زمره مؤمنان


به فرموده قرآن کریم امر به معروف، زمینه قرار گرفتن انسان در زمره مؤمنان است:
التئبون العبدون الحمدون السئحون الرکعون السجدون الامرون بالمعروف و الناهون عن المنکر و الحفظون لحدود الله و بشر المؤمنین. «(آن مؤمنان) همان توبه کنندگان پرستندگان سپاسگزاران روزه داران رکوع کنندگان سجده کنندگان وادارندگان به کارهای پسندیده بازدارندگان از کارهای ناپسند و پاسداران مقررات خدایند و مؤمنان را بشارت ده».

←← دیددگاه تفسیر نمونه


تفسیر نمونه پس از ذکر صفات نه گانه در این آیه ، خداوند بار دیگر چنین مؤمنان راستین و تربیت یافتگان مکتب ایمان و عمل را تشویق می‌کند، و به پیامبرش می‌گوید (این مؤ منان را بشارت ده)
و از آنجا که متعلق بشارت ذکر نشده و یا به تعبیر دیگر بشارت بطور مطلق آمده است، مفهوم وسیعی را می‌فهماند که هر خیر و سعادتی را در بر می‌گیرد، یعنی آنها را به هر خیر و هر سعادت و هر گونه افتخار بشارت ده

← امداد خدا


از آیات ۴۰تا ۴۱سوره حج چنین برداشت می‌شود که برخورداری جامعه اسلامی از حمایت و نصرتخدا، در گرو اعمال خیری چون نماز و امر به معروف است:
... ولینصرن الله من ینصره...• الذین ان مکنهم فی الارض اقاموا الصلوة وءاتوا الزکوة وامروا بالمعروف.... «همان کسانی که بناحق از خانه هایشان بیرون رانده شدند (آنها گناهی نداشتند) جز اینکه می‌گفتند پروردگار ما خداست و اگر خدا بعضی از مردم را با بعض دیگر دفع نمی‌کرد صومعه‌ها و کلیساها و کنیسه‌ها و مساجدی که نام خدا در آنها بسیار برده می‌شود سخت ویران می‌شد و قطعا خدا به کسی که (دین) او را یاری می‌کند یاری می‌دهد چرا که خدا سخت نیرومند شکست ناپذیر است؛ همان کسانی که چون در زمین به آنان توانایی دهیم نماز برپا می‌دارند و زکات می‌دهند و به کارهای پسندیده وامی دارند و از کارهای ناپسند باز می‌دارند و فرجام همه کارها از آن خداست»

← برتری


قران کریم در سوره آل عمران امر به معروف را از جمله ملاک‌های برتری امت اسلامی می‌شمارد:
کنتم خیر امة اخرجت للناس تامرون بالمعروف.... «شما بهترین امتی هستید که برای مردم پدیدار شده‌اید به کار پسندیده فرمان می‌دهید و از کار ناپسند بازمی دارید و به خداایمان دارید و اگر اهل کتاب ایمان آورده بودند قطعا برایشان بهتر بود برخی از آنان مؤمنند و (لی) بیشترشان نافرمانند»

← خیر


امر به معروف، سبب خیر، خوبی و نیکی‌ها است:
لا خیر فی کثیر من نجواهم الا من امر بصدقة او معروف او اصلـح بین الناس.... «در بسیاری از رازگوییهای ایشان خیری نیست مگر کسی که (بدین وسیله) به صدقه یا کار پسندیده یا سازشی میان مردم فرمان دهد و هر کس برای طلب خشنودی خدا چنین کند به زودی او را پاداش بزرگی خواهیم داد»
تفسیر نمونه در ظاهر استثنای می‌فرماید: (الا من امر بصدقه او معروف) این است که استثنائی منقطع باشد. (یعنی مستثناء قبل از استثناء داخل در جمعیت مستثناء نبوده) در نتیجه کلمه (الا) معنای (لیکن) را می‌دهد، و معنای آیه چنین می‌شود: (هیچ خیری در سخنان بیخ گوشی آنان نیست، و لیکن کسی که امر به صدقه یا معروف یا اصلاح بین مردم می‌کند، در این امر کردنش خیر هست).

← رحمت الهی


امر به معروف، زمینه ساز جلب رحمت الهی است:
والمؤمنون والمؤمنـت بعضهم اولیاء بعض یامرون بالمعروف... اولـئک سیرحمهم الله.... «ای کسانی که ایمان آورده‌اید (در برابر دشمن) آماده باشید (اسلحه خود را برگیرید) و گروه گروه (به جهاد) بیرون روید یا به طور جمعی روانه شوید»

← رستگاری


رستگاری، از آثار خیرخواهی و امر به معروف است:
ولتکن منکم امة یدعون الی الخیر ویامرون بالمعروف... واولـئک هم المفلحون. «و باید از میان شما گروهی (مردم را) به نیکی دعوت کنند و به کار شایسته وادارند و از زشتی بازدارند و آنان همان رستگارانند»
ان الله اشتری من المؤمنین انفسهم وامولهم بان لهم الجنة یقـتلون فی سبیل الله فیقتلون ویقتلون فاستبشروا ببیعکم الذی بایعتم به و ذلک هو الفوز العظیم.... «در حقیقت خدا از مؤمنان جان و مالشان را به (بهای) اینکه بهشت برای آنان باشد خریده است همان کسانی که در راه خدا می‌جنگند و می‌کشند و کشته می‌شوند (این) به عنوان وعده حقی در تورات و انجیل و قرآن بر عهده اوست و چه کسی از خدا به عهد خویش وفادارتر است پس به این معامله‌ای که با او کرده‌اید شادمان باشید و این همان کامیابی بزرگ است». .
. الامرون بالمعروف. « (آن مؤمنان) همان توبه کنندگان پرستندگان سپاسگزاران روزه داران رکوع کنندگان سجده کنندگان وادارندگان به کارهای پسندیده بازدارندگان از کارهای ناپسند و پاسداران مقررات خدایند و مؤمنان را بشارت ده»

← منع از اختلاف


تفسیر نمونه می‌فرمایید: آیه۱۰۴ سوره آل عمران اشاره به مساءله (امر به معروف) و (نهی از منکر) شده که در حقیقت یک پوشش اجتماعی برای محافظت جمعیت است، زیرا اگر مساءله امر به معروف و نهی از منکر در میان نباشد عوامل مختلفی که دشمن بقای (وحدت اجتماعی) هستند، همچون موریانه از درون، ریشه‌های اجتماع را می‌خورند، و آن را از هم متلاشی می‌سازند، بنابراین حفظ وحدت اجتماعی بدون نظارت عمومی ممکن نیست!. لذا امر به معروف، زمینه ساز عدم بروز اختلاف است:
ولتکن منکم امة یدعون الی الخیر ویامرون بالمعروف وینهون عن المنکر... «و باید از میان شما گروهی (مردم را) به نیکی دعوت کنند و به کار شایسته وادارند و از زشتی بازدارند و آنان همان رستگارانند»
ولاتکونوا کالذین تفرقوا واختلفوا من بعد ما جآءهم البینـت... «و چون کسانی مباشید که پس از آنکه دلایل آشکار برایشان آمد پراکنده شدند و با هم اختلاف پیدا کردند و برای آنان عذابی سهمگین است»
(جمله «لاتکونوا...» می‌تواند برای بیان نتیجه آیه یاد شده باشد.)

← منع از شکست


امر به معروف امت مؤمن، زمینه حفظ آنان از شکست در برابر هجوم دشمنان است:
کنتم خیر امة اخرجت للناس تامرون بالمعروف... «شما بهترین امتی هستید که برای مردم پدیدار شده‌اید به کار پسندیده فرمان می‌دهید و از کار ناپسند بازمی دارید و به خدا ایمان دارید و اگر اهل کتابایمان آورده بودند قطعا برایشان بهتر بود برخی از آنان مؤمنند و (لی) بیشترشان نافرمانند»
لن یضروکم الا اذی وان یقـتلوکم یولوکم الادبار ثم لاینصرون «جز آزاری (اندک) هرگز به شما زیانی نخواهند رسانید و اگر با شما بجنگند به شما پشت نمایند سپس یاری نیابند.»

پانویس

[ویرایش]
 
۱. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، ج۱، ص۳۳۱.     .
۲. آل عمران/سوره۳، آیه۱۱۴.    
۳. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۳، ص۷۲.    
۴. توبه/سوره۹، آیه۱۱۲.    
۵. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۸ ص۱۵۳.     .
۶. حج/سوره۲۲، آیه۴۰-۴۱.    
۷. آل عمران/سوره۳، آیه۱۱۰.    
۸. نساء/سوره۴، آیه۱۱۴.    
۹. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه موسوی همدانی، ج۵، ص۱۲۹.    
۱۰. توبه/سوره۹، آیه۷۱.    
۱۱. آل عمران/سوره۳، آیه۱۰۴.    
۱۲. توبه/سوره۹، آیه۱۱۱.    
۱۳. توبه/سوره۹، آیه۱۱۲.    
۱۴. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۳، ص۴۷.    
۱۵. آل عمران/سوره۳، آیه۱۰۴.    
۱۶. آل عمران/سوره۳، آیه۱۰۵.    
۱۷. آل عمران/سوره۳، آیه۱۱۰.    
۱۸. آل عمران/سوره۳، آیه۱۱۱.    


منبع

[ویرایش]

مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۴، ص۳۶۶، برگرفته از مقاله «امر به معروف».    






جعبه ابزار