امتناع (فقه)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



خودداری‌ همان امتناع است. از آن در بابهای مختلفی نظیر طهارت، تجارت، شرکت، ودیعه، کفالت، نکاح، ظهار، ایلاء، لعان و قضاء سخن گفته‌اند.


معنی خودداری

[ویرایش]

خودداری امتناع از انجام دادن کاری می‌باشد.

امتناع ولی میت از اقدام به تجهیز

[ویرایش]

تجهیز میت واجب کفایی است؛ لیکن اگر غیر ولیّ میّت تصمیم بر آن داشته باشد، بنابر مشهور باید از ولی میت اجازه بگیرد و در صورت خودداری وی از اجازه دادن و نیز عدم اقدام به تجهیز، اذن او ساقط می‌گردد.
[۲] مستمسك العروة، ج۴، ص۳۳-۳۸.


امتناع در تحویل جنس

[ویرایش]

در صورت خودداری یکی از دو طرف معامله از تحویل مال تعهد شده- اعم از کالا و بهای آن- به طرف دیگر، حاکم شرع او را بر تحویل وادار می‌کند.

امتناع در بدهی

[ویرایش]

در موارد دیون، اگر پس از تصمیم بدهکار به پرداخت بدهی خود در وقت ادا و خودداری طلبکار از قبول آن و عدم امکان مراجعه مدیون به حاکم، مال، بدون کوتاهی و تصرف مدیون، در دست وی تلف گردد، از مال طلبکار تلف شده است و بدهکار ضامن نخواهد بود.

امتناع در شرکت

[ویرایش]

در مال مشترک، چنانچه یکی از شرکا خواستار تقسیم آن شود، دیگران نمی‌توانند از قبول آن امتناع ورزند و در صورت امتناع، بر پذیرش اجبار می‌شوند، مگر آنکه تقسیم مستلزم وارد آمدن ضرر بر ایشان باشد.
[۵] مهذّب الاحكام ج۲۰، ص۴۲-۴۳.


امتناع در امانت

[ویرایش]

خودداری امانتدار از بازپس دادن امانت به صاحبش حرام و موجب ضمان است.

امتناع در تحویل کفیل

[ویرایش]

اگر کفیل از تسلیم شخصی که کفالت او را کرده (مکفول عنه) خودداری ورزد، حاکم شرع او را ملزم به آن می‌کند و در صورت سر باز زدن از دستور حاکم، به زندان افکنده می‌شود تا زمانی که مکفول عنه را احضار کند یا آنچه را که بر عهده او است بپردازد. البته در اینکه بر مکفول له قبول آنچه کفیل می‌پردازد، واجب است یا نه، اختلاف است.
[۷] حاشية شرائع الاسلام، ص۴۲۹-۴۳۰.


امتناع ولی از اذن در ازدواج

[ویرایش]

بنابر قول به لزوم اذن پدر یا جدّ پدری در ازدواج دختر بالغ رشید، در صورتی که ولیّ دختر از دادن اذن به ازدواج او با مرد هم کفو خود، امتناع ورزد، اذن او ساقط می‌گردد.

امتناع زوجه از تمکین

[ویرایش]

زوجه می‌تواند پیش از دریافت مهر از تمکین خود داری کند، به شرط آنکه مهرش نقد و تمکین قبلًا تحقق نیافته باشد.
اگر کسی از دادن نفقه به شخصی که نفقه‌اش بر او واجب است خودداری کند، حاکم شرع، و با نبود او عدول مؤمنان او را بر انفاق وادار می‌کنند.

امتناع ظهارکننده

[ویرایش]

حاکم شرع، ظهار کنندهو ایلاء کنندهرا بین رجوع به همسر با دادن کفاره، و جدا شدن از او (طلاق) مخیّر می‌کند و در صورت امتناع از هر دو، زندانی می‌شوند و در خوردن و آشامیدن بر آنان سخت گرفته می‌شود تا یکی از دو امر یاد شده را بپذیرند.

امتناع از لعان

[ویرایش]

مردی که همسرش را قذف کرده، برای عدم اجرای حد بر او، باید اقدام به لعان کند.
در صورت خودداری از لعان، حد بر او جاری می‌شود.

امتناع از تمکین در برابر قاضی

[ویرایش]

اگر امام علیه‌السّلام کسی را برای قضاوت شهری نصب کند، اهالی آن شهر حق ندارند از تمکین در برابر او یا اقامه دعوا نزد وی خودداری کنند و در صورت تمرد، قتال با ایشان جایز خواهد بود.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. العروة الوثقی، ج۲، ص۲۲-۲۳.    
۲. مستمسك العروة، ج۴، ص۳۳-۳۸.
۳. جواهر الکلام، ج۲۳، ص۱۴۵.    
۴. جواهر الکلام، ج۲۳، ص۱۱۵-۱۱۹.    
۵. مهذّب الاحكام ج۲۰، ص۴۲-۴۳.
۶. مسالک الافهام، ج۵، ص۱۰۶.    
۷. حاشية شرائع الاسلام، ص۴۲۹-۴۳۰.
۸. جواهر الکلام، ج۲۹، ص۱۸۳-۱۸۴.    
۹. جواهر الکلام، ج۳۱، ص۴۱.    
۱۰. جواهر الکلام، ج۳۱، ص۳۸۸.    
۱۱. جواهر الکلام، ج۳۳، ص۱۶۴-۱۶۶.    
۱۲. جواهر الکلام، ج۳۳، ص۳۱۱-۳۱۵.    
۱۳. جواهر الکلام، ج۳۴، ص۶۵.    
۱۴. مسالک الافهام، ج۱۳، ص۳۳۸.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، ج۳، ص۵۱۹-۵۲۱.    


رده‌های این صفحه : شرکت | طهارت | فقه | معاملات




جعبه ابزار