امانتذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



امانت به معنی ضد خیانت می باشد و نیز به مال به امانت گذاشته شده نزد امین اطلاق می شود.


تعریف امانت

[ویرایش]

واژه امانت گاه به معنای صفتی از صفات نفسانی انسان و در مقابل صفت خیانت است- به فرد متصف به این صفت، «امین» گفته می‌شود- و گاه به مالی اطلاق می‌گردد که نزد فردی به امانت گذاشته شده است.
موضوع بحث در این جا، امانت به مفهوم دوم است که از آن به مناسبت در باب ودیعه و دیگر باب‌ها همچون رهن، شرکت، مضاربه، مزارعه، مساقات، عاریه، اجاره، وکالت و لقطه سخن رفته است.

اقسام امانت

[ویرایش]

امانت بر دو قسم است:
۱. امانت مالکی
۲. امانت شرعی

تعریف امانت مالکی

[ویرایش]

این قسم به مالی گفته می‌شود که مالک، آن را در اختیار دیگری گذاشته است و سبب آن یا عقدی است که امانت، موضوع اصلی آن است مانند ودیعه و یا عقدی که امانت، در ضمن آن و به تبع مطرح است مانند اجاره، عاریه، مضاربه، وکالت، شرکت و رهن.

تعریف امانت شرعی

[ویرایش]

این نوع به مالی اطلاق می‌شود که شارع، فردی را بر آن امین قرار داده است؛ خواهد آن مال به طور قهری در اختیار وی قرار گرفته باشد- مانند آن که باد، لباس کسی را به خانه همسایه بیندازد- یا توسط مالک آن بدون اطلاع، تحویل گیرنده شده باشد- مانند آن که کسی کیف یا صندوقی را بخرد و در درون آن مالی از فروشنده را که مورد معامله نبوده، بیابد و یا یکی از دو طرف معامله به اشتباه، کالای مورد معامله یا بهای آن را افزون بر استحقاق خویش دریافت کند- و یا آن که به اذن شارع آن مال را بردارد مانند کسی که مال گمشده‌ای را پیدا کند یا مال محترمی را که در معرض تلف است، به قصد رساندن آن به صاحبش، بردارد.

حکم اقسام امانت

[ویرایش]


← حفظ اقسام امانت


حفظ امانت اعم از مالکی و شرعی واجب، و تعدی یا تفریط در حفظ آن، حرام و موجب ضمان است، اما، چنانچه امانت بدون کوتاهی امین در حفظ، تلف شود، وی ضامن نیست. (قاعده عدم ضمان امین)

← وجوب بازگرداندن امانت مالکی


بازگرداندن امانت مالکی به صاحبش، در صورت درخواست وی یا آنچه در حکم درخواست است- مانند پایان یافتن مدت امانت- و نیز مبادرت به رد امانت شرعی به صاحبش هر چند مطالبه نکند، واجب است.

← حکم بازگرداندن امانت شرعی


البته برخی بازگرداندن امانت شرعی را در صورت عدم مطالبه صاحبش، واجب ندانسته و اعلام به مالک را برای گرفتن آن کافی دانسته‌اند.

اختلاف در مالکی یا شرعی بودن امانت

[ویرایش]

در پاره‌ای موارد، در این که امانت مالکی است یا شرعی اختلاف است مانند آن که مالی به تبع عنوان دیگری امانت مالکی شمرده شده، اما هم اکنون آن عنوان اصلی از بین رفته است همچون مال مورد اجاره بعد از پایان مدت اجاره یا مال رهنی پس از آزاد کردن آن و نیز مال مورد مضاربه موجود نزد عامل پس از فسخ عقد مضاربه. [۱] [۲] [۳]

پانویس

[ویرایش]
 
۱. الروضة عاملی جبعی، علی بن احمد، البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ج۴، ص۲۳۵-۲۳۷.    
۲. سبزواری، عبدالاعلی، مهذب الاحکام فی بیان الحلال و الحرام، ج۱۸، ص۳۰۳-۳۰۶.    
۳. مصطلحات الفقه، ص۸۶-۸۸.


منابع

[ویرایش]
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج۱، ص۶۸۵-۶۸۶.    
سایت پژوهه (پژوهشکده باقرالعلوم علیه السلام)    


رده‌های این صفحه : اخلاق اسلامی | امانت | فقه




جعبه‌ابزار