اعتبار (روان‌شناسی)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



اعتبار (رَوایی)، از اصطلاحات به‌کار رفته در علم روان‌شناسی، به ارتباط منطقی، بین پرسش‌های آزمون و مطلب مورد سنجش اشاره دارد. وقتی گفته می‌شود آزمون، رَوایی دارد به این معنا است که پرسش‌های آزمون به‌طور دقیق آنچه را که مورد نظر می‌باشد، می‌سنجد. اعتبار، جنبه‌های مختلف دارد و ارتباط بین پرسش و آزمودنی با توجه به کلیه جنبه‌های آن حاصل می‌شود. در صورتی که این ارتباط وجود نداشته باشد اعتبار به وجود نمی‌آید.


اعتبار محتوایی

[ویرایش]

آزمون، وقتی اعتبار محتوایی دارد که هدف‌های آن با محتوای آزمودنی ارتباط داشته باشد. برای مثال، سنجش دقت افراد از طریق آزمون‌هایی امکان‌پذیر است که با مفهوم دقت ارتباط داشته باشد.

اعتبار ساخت

[ویرایش]

اعتبار ساخت، در مورد آزمون‌هایی لازم است که به منظور سنجش استعداد‌های کلی و پدیده‌های دارای ابعاد مختلف طراحی می‌شوند. برای مثال، هوش پدیده ذهنی است که دارای ابعاد مختلفی از قبیل: سرعت انتقال، عکس‌العمل متناسب، تشخیص روابط بین پدیده‌ها و میزان سازگاری می‌باشد.
[۱] بیانی، احمد، روش‌های تحقیق و سنجش در علوم تربیتی و روان‌شناسی، تهران، رهیافت، ۱۳۷۸، چاپ اول، ص۲۲۲.


اعتبار درونی

[ویرایش]

این اعتبار با توانا ساختن پژوهشگر در جمع‌آوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل آنها، با حذف کلیه عوامل مداخله‌گر و تعبیر و تفسیر درست آنها سروکار دارد.

اعتبار بیرونی

[ویرایش]

این اعتبار به قابلیت تعمیم‌پذیری یافته‌های تحقیق ارتباط دارد. به این معنی که آیا نتایج آزمایش را می‌توان به جامعه‌ای که نمونه از آن انتخاب شده است، تعمیم داد یا نه. به عبارت دیگر، آیا یافته‌های پژوهش، معرف و بیانگر شرایط و موقعیت‌های زمانی و مکانی خاص دیگر هستند؟ گرچه، اعتبار بیرونی با جامعه‌ای که پژوهشگر قصد دارد نتایج را به آن تعمیم دهد، مربوط است.
[۲] دلاور، علی، روش تحقیق در روان‌شناسی و علوم تربیتی، تهران، ویرایش، ۱۳۷۹، چاپ هشتم، ص۱۵۳.


اعتبار صوری

[ویرایش]

اعتبار صوری این مطلب را مد نظر دارد که سؤال‌های آزمون تا چه حد در ظاهر شبیه به موضوعی هستند که برای اندازه‌گیری آن تهیه شده‌اند. در واقع روایی صوری نمی‌تواند نوعی روایی باشد، بلکه تنها یک ویژگی آزمون است که در پاره‌ای مواقع وجود آن مفید است. در بعضی از آزمون‌ها به‌ویژه آزمون‌های استخدامی، اگر آزمون فاقد روایی صوری باشد، آزمون‌شونده ممکن است علاقه‌ای به جواب دادن سؤال‌های آزمون از خود نشان ندهد، زیرا ممکن است چنین تصور شود که آزمون به تصمیم‌های مربوط به استخدام او ربطی ندارد.
[۳] بیابانگرد، اسماعیل، روش‌های تحقیق در روان‌شناسی و علوم تربیتی، تهران، دوران، ۱۳۸۴، چاپ اول، ص۳۳۷.


اعتبار ملاکی

[ویرایش]

اعتبار ملاکی به صورت همبستگی نمره‌های آزمون با یک ملاک خارجی که با متغیر مورد سنجش مربوط است، تعریف می‌شود. اعتبار وابسته به ملاک را به اعتبار همزمان و اعتبار پیش‌بین تقسیم می‌کنند. اگر‌ اندازه متغیر ملاک همزمان با اجرای آزمون به دست آید، همبستگی آزمون با متغیر ملاک را اعتبار همزمان می‌نامند. مانند، همبستگی بین نمره‌های هوش و پیشرفت تحصیلی گروهی از دانش‌آموزان در یک زمان معین. در اعتبار پیش‌بین،‌ اندازه متغیر ملاک مدتی پس از اجرای آزمون به دست می‌آید. به عنوان مثال همبستگی بین نمره‌های یک تست هوش با نمره‌های پیشرفت تحصیلی آزمودنی‌ها در یک یا چند سال آینده، اعتبار ملاکی پیش‌بین آزمون هوش نامیده می‌شود.

اعتبار سازه

[ویرایش]

اعتبار سازه بر این مطلب تاکید می‌کند که آزمون تا چه‌اندازه سازه نظری یا صفت مورد نظر را‌ اندازه می‌گیرد. این سنجش مستلزم سه اقدام اساسی است: در ابتدا سازنده آزمون باید صفت مورد نظر را به دقت تحلیل کند. در مرحله بعد، چگونگی ارتباط صفت با متغیرهای دیگر را مورد توجه قرار دهد و بعد از طریق آزمایش معلوم کند که آیا این روابط فرضی واقعا وجود دارند یا نه.
[۴] شریفی، حسن‌پاشا، روش‌های تحقیق در علوم رفتاری، تهران، سخن، ۱۳۸۰، چاپ اول، ص۲۴۸.


اعتبار استقرایی

[ویرایش]

اعتبار استقرایی، میزان رابطه شهودی ظاهری اقلام یک آزمون با رفتارهایی که فرض می‌شود، مورد سنجش قرار می‌گیرند.

اعتبار همخوان

[ویرایش]

اعتبار همخوان، اعتبار تثبیت‌شده از طریق مقایسه نتایج آزمونی تازه با نتایج آزمونی که قبلا معتبر شناخته شده است.

اعتبار وفاقی

[ویرایش]

اعتبار وفاقی، اعتبار یک آزمون یا اصلی که با نسبت افراد موافق یا معتبر بودن آن تعیین می‌شود.

اعتبار همگرا

[ویرایش]

اعتبار همگرا، میزان همبستگی نمرات یک آزمون با چندین عامل مختلف را گویند. وجود این همبستگی برای اطمینان از این که آزمون آنچه را که باید سنجیده شود می‌سنجد، ضروری است.

اعتبار تعریفی

[ویرایش]

اعتبار تعریفی: اعتبار یک آزمون، متکی بر این است که اقلام تشکیل‌دهنده آن طبق تعریف آنچه را که باید سنجیده شوند می‌سنجند.

اعتبار افتراقی

[ویرایش]

اعتبار افتراقی: اعتبار یک آزمون، مبتنی بر میزان پیش‌بینی عملکرد افتراقی در دو یا چند تکلیف را گویند.

اعتبار تفکیکی

[ویرایش]

اعتبار تفکیکی، میزان نقص همبستگی یک آزمون با آزمایشات یا مهارت‌هایی که قرار نیست سنجیده شوند را گویند.

اعتبار تجربی

[ویرایش]

اعتبار تجربی، میزانی که می‌توان به تجربه نشان داد که یک آزمون آنچه را مورد نظر است می‌سنجد.

اعتبار عاملی

[ویرایش]

اعتبار عاملی، میزان همبستگی نمرات در نتایج دو آزمونی که قرار است چیز واحدی را بسنجد.

اعتبار نمونه‌گیری

[ویرایش]

اعتبار نمونه‌گیری، میزانی که به نظر می‌رسد یک آزمون صفات نمونه‌گیری‌شده خاص را در زمینه هر آنچه قرار است سنجیده شود، می‌سنجد.

اعتبار وابسته به قوانین طبیعی

[ویرایش]

اعتبار وابسته به قوانین طبیعی، میزانی که به نظر می‌رسد یک آزمون با توجه به یک نظریه کلی، آنچه را که باید بسنجد، می‌سنجند.

اعتبار ترکیبی

[ویرایش]

اعتبار ترکیبی، اعتبار یک وسیله آزمایش پیچیده یا مجموعه کاملی از آزمون‌ها، مبتنی بر رابطه بین نمره مرکب که بازنمایی عوامل مختلفی است که در آزمون عملکرد واقعی نمایانده می‌شوند.

اعتبار ویژگی

[ویرایش]

اعتبار ویژگی، میزانی که یک آزمون هر یک از صفات زمینه‌ای هر آنچه را که قرار است سنجیده شود، می‌سنجد.

اعتبار افزایشی

[ویرایش]

اعتبار افزایشی، میزانی که یک آزمون از طریق پالایش تدریجی (مثلا با حذف مواردی که هماهنگ با سایر مواد معتبر نیست) به معیاری قابل اطمینان برای سنجش آنچه مورد نظر است، تبدیل می‌گردد.
[۵] پورافکاری، نصرت‌الله، فرهنگ جامع روان‌شناسی – روان‌پزشکی، تهران، فرهنگ معاصر، ۱۳۷۰، چاپ اول، ص۱۵۶۵.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. بیانی، احمد، روش‌های تحقیق و سنجش در علوم تربیتی و روان‌شناسی، تهران، رهیافت، ۱۳۷۸، چاپ اول، ص۲۲۲.
۲. دلاور، علی، روش تحقیق در روان‌شناسی و علوم تربیتی، تهران، ویرایش، ۱۳۷۹، چاپ هشتم، ص۱۵۳.
۳. بیابانگرد، اسماعیل، روش‌های تحقیق در روان‌شناسی و علوم تربیتی، تهران، دوران، ۱۳۸۴، چاپ اول، ص۳۳۷.
۴. شریفی، حسن‌پاشا، روش‌های تحقیق در علوم رفتاری، تهران، سخن، ۱۳۸۰، چاپ اول، ص۲۴۸.
۵. پورافکاری، نصرت‌الله، فرهنگ جامع روان‌شناسی – روان‌پزشکی، تهران، فرهنگ معاصر، ۱۳۷۰، چاپ اول، ص۱۵۶۵.


منبع

[ویرایش]

سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «اعتبار و پایایی»، تاریخ بازیابی ۹۷/۱۱/۳۰.    






جعبه ابزار