استخدام (علوم قرآنی)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



استخدام، ذکر لفظ دارای چند معنا، و آوردن الفاظی متناسب با هریک از معانی؛ یا تفاوت معنای اراده شده از لفظ مشترک و ضمیر راجع به آن را می‌گویند.


تعریف اول

[ویرایش]

یکی از اسلوب‌های بلاغی و بدیعی قرآن «استخدام» است؛ یعنی گوینده، لفظی را استعمال کند که دو معنا یا بیشتر دارد؛ سپس دو لفظ دیگر بیاورد و با هر یک از آن دو لفظ، یکی از معانی لفظ متوسط را به کار گیرد.

← مثال


آیه : (... لکل اجل کتاب یمحو الله ما یشاء ویثبت وعنده‌ام الکتاب)؛ "برای هر زمانی کتابی است. خدا آنچه را بخواهد محو یا اثبات می‌کند و اصل کتاب نزد اوست". . در این آیه، لفظ «کتاب» دو معنا دارد: ۱. امر محتوم و مدت مقطوع؛ ۲. مکتوب و نوشته. «کتاب» میان دو لفظ «اجل» و «یمحوا» قرار گرفته است. لفظ «اجل» با یکی از دو معنای کتاب (مدت حتمی) و لفظ «یمحو» با معنای دیگر کتاب (مکتوب) به کار رفته است؛ بنابراین، معنای آیه شریفه چنین می‌شود: «برای هر سررسید معینی، نوشته‌ای است که محو می‌شود و ثبت می‌شود».

تعریف دوم

[ویرایش]

برخی استخدام را این گونه تعریف کرده‌اند که از لفظ مشترک ، یکی از دو معنا اراده شود، سپس از ضمیری که به آن برمی گردد، معنای دیگر منظور شود.

← مثال


آیه: (ولقد خلقنا الانسان من سلالة من طین ثم جعلناه نطفة...) . که منظور از انسان ، حضرت آدم علیه‌السّلام و مراد از ضمیر ، فرزندان او است.
[۵] معرفت، محمد هادی، ۱۳۰۹ -۱۳۸۵، التمهید فی علوم القرآن، ج۵، ص۴۰۵.
[۶] بستانی، بطرس، ۱۸۹۸ - ۱۹۶۹، محیط المحیط قاموس مطول للغة العربیة، ص۲۲۰.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. رعد/سوره۱۳، آیه۳۸ - ۳۹.    .
۲. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۲-۱۳.    .
۳. سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، ۸۴۹ - ۹۱۱ق، الاتقان فی علوم القرآن، ج۳، ص۲۸۷     .
۴. سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، ۸۴۹ - ۹۱۱ق، الاتقان فی علوم القرآن، ج۳، ص۲۸۴.    
۵. معرفت، محمد هادی، ۱۳۰۹ -۱۳۸۵، التمهید فی علوم القرآن، ج۵، ص۴۰۵.
۶. بستانی، بطرس، ۱۸۹۸ - ۱۹۶۹، محیط المحیط قاموس مطول للغة العربیة، ص۲۲۰.


منبع

[ویرایش]

فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، برگرفته از مقاله «استخدام ».    



جعبه ابزار