ابوشجاع اصفهانیذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



ابو شُجاعِ اِصْفَهانی، شهاب الدین احمد بن حسین بن احمد، فقیه و قاضی اهل بصره (سده‌های ۵ و ۶ ق/۱۱ و ۱۲م) می‌باشد.


کنیه

[ویرایش]

کنیة او را ابوالطیب نیز گفته‌اند. [۱]

زندگی

[ویرایش]

نیاکان وی از اصفهان بودند، اما پدر او در عبّادان ( آبادان ) زاده شد و ابوشجاع خود در بصره به ۴۳۴ق/۱۰۴۳م متولّد گردید [۲] سال مرگ او روشن نیست به گفته سلفی در ۵۰۰ق و سالها پس از آن زنده بوده است [۳] و به نقل دیربی وی ۱۶۰ سال با سلامت جسم عمر کرده است، [۴] در صورتی که روایت اخیر را بپذیریم، ابوشجاع بایستی تا اواخر سده ۶ق زیسته باشد. [۵] [۶]

مشاغل

[ویرایش]

بنا به گزارش سلفی، ابوشجاع ۴۰ سال در بصره به تدریس فقه شافعی پرداخت [۷] و علاوه بر آن، مدتی نیز منصب قضا داشت. گفته‌اند که او به وزارت نیز دست یافت. [۸]
به نوشته بجیرمی وی سرانجام از دنیا روی برتافت و به مدینه رفت و در همان شهر درگذشت. [۹]

اساتید و شاگران

[ویرایش]

از استادان و شاگران ابوشجاع تنها ابوطاهر سلفی (۴۷۸ ـ ۵۷۶ق) را می‌شناسیم که متن غایـة الاختصار استاد را روایت کرده است، [۱۰] [۱۱] ابن جوزی نیز از شخصی به نام احمد بن حسین بن احمد الفقیه روایت می‌کند که وی از قاضی ابویعلی (د ۴۵۸ق) استماع نموده است، با توجه به سازگاری نام و زمان یکی بودن این شخص با ابوشجاع دور از واقع نمی‌نماید. [۱۲]

آثار

[ویرایش]


← غایة الاختصار


اثر بازمانده از او غایة الاختصار است که به التقریب نیز شهرت دارد، این کتاب کم حجم در فقه شافعی، نمونه ای از سبک نگارش سده‌های ۵ و ۶ ق به شمار می‌رود که مؤلف در آن شقوق مختلف مسأله را به ترتیب عددی ذکر کرده، حکم هر یک را بیان می‌کند، متن این اثر توسط کیزر، همراه با ترجمه فرانسوی در لیدن (۱۸۵۹م) به چاپ رسید و بعد بوسکه ترجمه‌ای جدید از آن را با عنوان « مختصر فقه اسلامی » در ۱۹۳۵ م در الجزیره به طبع رسانید، نیز بخشی از این کتاب (قسم عبادات) را محمد ریاض خورشید با نام متن الغایـة و التقریب در دمشق (۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م) چاپ کرد، طبع جدید متن کامل آن در قاهره (۱۹۷۶م) صورت گرفته است.

←← شروح


شروح متعددی بر غایـة الاختصار نوشته شده که مهم ‌ترین آن‌ها شرح ابن قاسم غزی با عنوان فتح القریب المجیب است که چاپ‌های متعدد، ترجمه‌ها و تحقیقات انجام شده درباره آن حاکی از اهمیت این اثر است، همچنین شرح خطیب شربینی موسوم به الاقناع فی حل الفاظ ابی‌شجاع و حاشیه‌ای که بجیرمی با عنوان تحفة الجیب بر آن افزوده است، از منابع مهم فقه شافعی به شمار می‌روند، این دو متن توأماً در بولاق (۱۲۸۴ ق) چاپ شده است. [۱۳] علاوه بر غاییـة الختصار، سبکی [۱۴] شرحی بر الاقناع ماوردی را به او نسبت داده که نسخه‌ای از آن در دست نیست.

فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم، حیدرآباد دکن، ۱۳۵۸ق.
(۲) ابن قاسم غزی، محمد، فتح القریب المجیب، بغداد، مکتبة المثنی.
(۳) ابن قاضی شهبه، احمد بن محمّد، طبقات الشافعیـة، حیدرآباددکن، ۱۳۹۹ق/ ۱۹۷۹ م.
(۴) بجیرمی، سلیمان، تحفـة الحبیب علی شرح الخطیب، بولاق، ۱۲۸۴ ق.
(۵) حاجی، خلیفه، کشف.
(۶) زرکی، اعلام.
(۷) سبکی، عبدالوهاب ابن علی، طبقات الشافعیة الکبری، قاهره، ۱۳۲۴ ق.
(۸) فادانی، محمد یاسین، اتحاف المستفید، دمشق، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳ م.
(۹) یاقوت، بلدان.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. ابن قاسم غزی، محمد، فتح القریب المجیب، ج۱، ص۲، بغداد، مکتب‌ـة المثنی.
۲. یاقوت، بلدان، ج۳، ص۵۹۹.
۳. یاقوت، البلدان، ج۳، ص۵۹۹.
۴. بجیرمی، سلیمان، تحف‌ـة الحبیب علی شرح الخطیب، ج۱، ص۱۲، بولاق، ۱۲۸۴ ق.
۵. ابن قاضی شهبه، احمد بن محمّد، طبقات الشافعیـة، ج۲، ص۳۰، حیدرآباددکن، ۱۳۹۹ق/ ۱۹۷۹ م.
۶. زرکلی، الاعلام، ج۱، ص۱۱۶.
۷. یاقوت، بلدان، ج۳، ص۵۹۸.
۸. بجیرمی، سلیمان، تحفـة الحبیب علی شرح الخطیب، ج۱، ص۱۲، بولاق، ۱۲۸۴ ق.
۹. بجیرمی، سلیمان، تحفة الحبیب علی شرح الخطیب، ج۱، ص۱۲، بولاق، ۱۲۸۴ ق.
۱۰. یاقوت، بلدان، ج۳، ص۵۹۸.
۱۱. فادانی، محمد یاسین، اتحاف المستفید، ج۱، ص۵۱، دمشق، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳ م.
۱۲. ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم، ج۱، ص۷۱، حیدرآباد دکن، ۱۳۵۸ق.
۱۳. حاجی، خلیفه، کشف، ج۲، ص۱۶۲۵.
۱۴. سبکی، عبدالوهاب ابن علی، طبقات الشافعـة الکبری، ج۴، ص۳۸، قاهره، ۱۳۲۴ ق.


منبع

[ویرایش]
دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «ابوشجاع اصفهانی»، ج۵، ص۲۲۴۵.    






جعبه‌ابزار