ابوخالد یزید بن حاتم آل‌مهلب

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



ابوخالد یزید بن حاتم بن قبیصة بن مهلب، از شخصیت‌های خاندان آل‌مهلب می‌باشد؛ این خاندان، خاندانی اصالتا ایرانی‌ منسوب به مهلّب بن ابی‌صُفره بوده، که در اوایل ظهور اسلام برآمد و لااقل تا سده ۷قمری/۱۳میلادی امیران، وزیران، شاعران و دانشمندانی از آن برخاستند.


معرفی اجمالی

[ویرایش]

ابوخالد یزید بن حاتم بن قبیصة بن مهلب (۱۷۰ق/۷۸۶م)، نخستین‌بار در وقایع سال ۱۳۷ق/۷۵۴م از او یاد شده است. در این سال مُلَبَّد بن حرملۀ شیبانی در جزیره بر خلیفه منصور شورید. یزید بن حاتم به سرکوب او گسیل شد، ولی شکست خورد. از آن پس تا ۶ سال بعد خبری از او در منابع به دست نیامد.

حاکم مصر

[ویرایش]

در سال ۱۴۳ق/۷۶۰م به حکومت مصر منصوب شد و تا سال ۱۵۲ق/۷۶۹م در آن‌جا فرمان راند. در روزگار حکومت او در مصر، علی بن محمد بن عبدالله بن حسن بن عبدالله بن حسن علوی وارد آن سامان شد و بسیاری از مردم بر ضد یزید بن حاتم با او بیعت کردند، اما یزید به سرعت از ماجرا آگاه شد و شورش را سرکوب کرد. در سال ۱۵۰ق/۷۶۷م قِبطیان بر یزید شوریدند و او چندی بعد نصر بن حبیب مهلبی را به جنگ آنان فرستاد. نصر شکست خورد و به فسطاط بازگشت.
[۴] محمد بن یوسف کندی، کتاب الولاه، ج۱، ص۱۱۱-۱۱۷، به کوشش روون گست، بیروت، ۱۹۰۸م.
اندکی پس از آن در سال ۱۵۲ق/۷۶۹م یزید از حکومت مصر عزل شد و با سپاهی به جنگ اباضیان در افریقیه که کار را بر امیر آن‌جا عمر بن حفص مهلبی سخت کرده بودند، رفت. روایت ابن اثیر در این‌باره از تناقض خالی نیست، چه از سخن او بر می‌آید که وقتی منصور خلیفه، ابوخالد یزید را به افریقیه فرستاد، عمر بن حفص زنده بود، اما در جایی دیگر بر آن است که چون خلیفه از قتل عمر بن حفص آگاه شد، ابوخالد یزید را امارت افیرقیه داد و برای سرکوب اباضیان روانۀ آن دیار کرد. اما آشکار است که یزید بن حاتم پس از قتل عمر بن حفص در سال ۱۵۴ق/۷۷۱م به قیروان رسید. ابوحاتم اباضی که یارای پایداری در برابر سپاه تازه‌نفس خلیفه را در خود نمی‌دید، به طرابلس رفت و یزید بن حاتم سر در پی او نهاد. ابوحاتم طرابلس را نیز رها کرد و به ارتفاعات نفوسه واپس نشست. یزید بن حاتم دست از تعقیب او بر نداشت تا سرانجام در ربیع‌الاول سال ۱۵۵ق/فوریۀ ۷۷۲م در جنگی که روی داد، ابوحاتم شکست خورد و کشته شد. یزید سایر اباضیان را تعقیب کرد و گروه بسیاری از آنان را کشت. در سال ۱۵۶ق/۷۷۳م نیز ابویحیی بن فانوس الهواری در طرابلس بر یزید شورید و بسیاری را گرد خویش فراهم آورد، اما کاری از پیش نبرد و گریخت.

سرانجام

[ویرایش]

ابوخالد یزید سراسر روزگار خلافت مهدی و یک چند در روزگار هارون‌الرشید بر افریقیه فرمان راند
[۹] خلیفة بن خیاط، تاریخ خلیفه، ج۲، ص۶۹۷، به کوشش سهیل زکار، دمشق، ۱۹۶۸م، فهرست.
و سرانجام در سال ۱۷۰ق/۷۸۶م درگذشت.

خصوصیات

[ویرایش]

یزید مردی شعردوست و بخشنده بود و صله‌های گرانبها می‌داد. ابواُسامه ربیعة بن ثابت اسدی او را ستایش کرده و بشّار شاعر معروف نیز او را مدح و سپس هجو گفته است. ابومحمد حسن بن محمد مهلبی وزیر معزالدوله دیلمی، نوادۀ همین ابوخالد یزید بن حاتم است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. محمد بن جریر طبری، تاریخ طبری، ج۷، ص۴۹۵.    
۲. محمد بن جریر طبری، تاریخ طبری، ج۸، ص۳۲.    
۳. محمد بن جریر طبری، تاریخ طبری، ج۷، ص۵۵۱.    
۴. محمد بن یوسف کندی، کتاب الولاه، ج۱، ص۱۱۱-۱۱۷، به کوشش روون گست، بیروت، ۱۹۰۸م.
۵. عزالدین ابن اثیر، الکامل، ج۵، ص۶۰۸، بیروت، ۱۴۰۲ق، فهرست.    
۶. عزالدین ابن اثیر، الکامل، ج۵، ص۶۰۱، بیروت، ۱۴۰۲ق، فهرست.    
۷. عزالدین ابن اثیر، الکامل، ج۵، ص۶۱۲، بیروت، ۱۴۰۲ق، فهرست.    
۸. عزالدین ابن اثیر، الکامل، ج۵، ص۶۰۱، بیروت، ۱۴۰۲ق، فهرست.    
۹. خلیفة بن خیاط، تاریخ خلیفه، ج۲، ص۶۹۷، به کوشش سهیل زکار، دمشق، ۱۹۶۸م، فهرست.
۱۰. محمد بن جریر طبری، تاریخ طبری، ج۸، ص۲۰۵.    
۱۱. ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۳، ص۲۰۲، بیروت، ۱۹۷۰م، فهرست.    
۱۲. ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۳، ص۲۰۲.    
۱۳. ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج۶، ص۳۲۲، به کوشش احسان عباس، بیروت، ۱۳۹۸ق، فهرست.    
۱۴. ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۳، ص۳۳۱.    
۱۵. ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج۶، ص۳۲۲، به کوشش احسان عباس، بیروت، ۱۳۹۸ق، فهرست.    


منبع

[ویرایش]
دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «آل‌مهلب»، ج۲، ص۴۷۳.    


رده‌های این صفحه : آل مهلب | عالمان سده دوم(قمری)




جعبه ابزار