ابوحنیفه نعمان بن محمد تمیمی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



ابو حنیفه، نعمان بن محمد بن منصور بن احمد بن حیون تمیمی مغربی، از دانشمندان بزرگ فرقه اسماعیلیه در آغاز پیدایش آنان به شمار می‌آید. نعمان در آغاز پیرو مذهب مالکی بود ولی بعد تغییر مذهب داده و شیعه شد، اما در سلک فرقه اسماعیلیه در آمد،البته برخی از علمای شیعه او را شیعه می‌دانند و می‌گویند او در برابر سلاطین اسماعیلیه تقیه می‌کرده است.


ولادت

[ویرایش]

وی در سال ۲۵۹ هجری در مغرب و در خانواده‌ای اهل علم به دنیا آمد. پدر او از علمای بزرگ اهل تسنن و پیرو مذهب مالکی بود و روایات فراوانی را روایت کرده است.
نعمان از همان کودکی با روایات و علوم و معارف اسلامی آشنا شد و خود را آماده کرد تا یکی از دانشمندان جهان اسلام گردد.

مذهب

[ویرایش]

نعمان در آغاز پیرو مذهب مالکی بود ولی بعد تغییر مذهب داده و شیعه شد، اما در سلک فرقه اسماعیلیه در آمد یعنی از آن گروه که عقیده دارند اسماعیل فرزند امام جعفر صادق علیه‌السّلام امام غائب است.
البته برخی از علمای شیعه مانند علامه مجلسی او را شیعه می‌دانند و می‌گویند او در برابر سلاطین اسماعیلیه تقیه می‌کرده است.

شخصیت دینی و علمی

[ویرایش]

قاضی نعمان شخصیتی دانشمند و دارای تالیفات فراوان است.
او از مؤسسین فرقه اسماعیلیه و قانونگذار آنان بوده و بنابر گفته روات فاطمی بدون مراجعه به امامان خود (یعنی علمای فاطمی) چیزی ننوشته است.
مؤلفان شیعه به او «ابو حنیفه شیعی می‌گویند. او ۹ سال به المهدی بالله، اولین خلیفه فاطمی خدمت کرد. در دوران القائم بامر الله، خلیفه دوم عهده دار قضاوت طرابلس شد و در زمان المنصور بالله خلیفه سوم، قاضی منصوریه شد.
وی در دوران فخرالدین خلیفه چهارم به بالاترین مقام خود رسید و آن مقام قاضی القضاة و داعی الدعاة بود.

فرزندان

[ویرایش]

او دارای دو فرزند به نامهای علی و محمد بود که هر دو از طرف خلیفه فاطمی عهده دار منصب قضاوت شدند.

بیان بزرگان

[ویرایش]


← علامه مجلسی


علامه مجلسی درباره ایشان می‌فرماید: «ابو حنیفه، نعمان بن محمد بن منصور، قاضی مصر در ایام دولت اسماعیلیه است. او در آغاز پیرو مذهب مالکی بود، سپس هدایت یافت و پیرو مذهب امامیه گشت.
او از ترس خلفای اسماعیلی، از ائمه بعد از امام جعفر صادق علیه‌السّلام روایت نمی‌کند ولی در پوشش تقیه حرف حق را بیان می‌کند.»

← ابن خلکان


ابن خلکان در وفیات الاعیان می‌گوید: «قاضی نعمان یکی از دانشمندان است. او در آغاز پیرو مذهب مالکی بود ولی بعد پیرو مذهب امامیه شد.

← ابن زولاق


ابن زولاق درباره او می‌گوید: نعمان بن محمد قاضی، در نهایت فضل و دانش و اهل قرآن و آگاه به معنای آن و عالم به فقه و دیدگاههای مختلف فقهی و لغت و شعر و تاریخ بود و همواره با عقل و انصاف قدم برمی داشت. او هزاران صفحه در مدح اهل‌بیت از خود به یادگار گذاشت.»

← ابن شهر آشوب


ابن شهر آشوب صاحب کتاب معالم العلما می‌فرماید: «قاضی نعمان بن محمد امامی نبود ولی کتابهای او نیکو و خوب است.»

آثار

[ویرایش]

نعمان بن محمد دارای ۴۷ تالیف است که در علومی مانند فقه، تاویل، تفسیر و اخبار نگاشته شده است.
برخی از تالیفات او عبارتند از:
۱- دعائم الاسلام ۲- شرح الاخبار ۳- اساس التاویل ۴- افتتاح الدعوة ۵- التوحید و الامام ة ۶- مفاتیح النعمة ۷- الایضاح ۸- الینبوع ۹- المجالس و المسامرات.
از نکات کتاب اخیر آن است که مؤلف، در آن اختراع قلم خودنویس را به المعز لدین الله (خلیفه فاطمی) نسبت داده است.

وفات

[ویرایش]

نعمان بن محمد در سال ۳۶۳ هجری و در سن ۱۰۴ سالگی دعوت حق را لبیک گفت و به دیار باقی شتافت.

عناوین مرتبط

[ویرایش]

دعائم الاسلام

منبع

[ویرایش]
نرم افزار جامع الاحادیث، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.






جعبه ابزار