ابوالحسن ثابت بن اسلم حلبی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



ثابت بن اسلم حلبی، فقیه و نحوی و قاری شیعی اهل حلب است.


مشخصات

[ویرایش]

کنیه اش ابوالحسن و از شاگردان بر جسته ابوالصّلاح حلبی (متوفی ۴۴۷) بود و پس از او تصدی کارهایش را بر عهده گرفت.
[۱] محمدبن احمد ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۷۶، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنوؤط و محمدنعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/ ۱۹۸۶.
[۲] ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ج۲، ص۷۵، حیدرآباد دکن ۱۳۲۹ـ۱۳۳۱، چاپ افست بیروت ۱۳۹۰/۱۹۷۱.

ثابت سرپرست کتابخانه ای از موقوفات سیف الدوله حمدانی (حک: ۳۳۳ـ۳۵۶) در حلب بود.
[۳] حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، ص ۴۹۹، محمدبن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، بیروت ۱۴۱۴/ ۱۹۹۴.

در قرن ششم، منتجب الدین رازی
[۴] علی بن عبیداللّه منتجب الدین رازی، فهرست اسماء علماء الشیعة و مصنفیهم، ج۱، ص۳۵، چاپ عبدالعزیز طباطبائی، بیروت ۱۴۰۶/ ۱۹۸۶.
از ثابت بن احمدبن عبدالوهاب حلبی فقیه یاد کرده است که شاگرد ابوالصّلاح حلبی بوده؛ اما آقابزرگ طهرانی
[۵] آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج۴، ص۲۲۶.
او را کسی جز ثابت بن اسلم و متأخر از او دانسته است.

تالیفات

[ویرایش]

از تألیفات ثابت، کتابی ذکر شده است در اثبات این‌که قرائت عاصم بن ابی النَّجود (متوفی ۱۲۷) منطبق با قرائت قریش بوده است.
[۶] حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، ص ۴۹۹، محمدبن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، بیروت ۱۴۱۴/ ۱۹۹۴.
[۷] آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج۴، ص۲۲۶.

اثر دیگر ثابت، ابتداء دعوة العبیدیین و کشف عُوارهم است
[۸] آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج۱، ص۶۰.
و در آن گزارشی از دعوت اسماعیلیان آورده و به نقد آرای آنان پرداخته است.
[۹] محمدبن احمد ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۷۶، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنوؤط و محمدنعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/ ۱۹۸۶.
[۱۰] حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، ص ۴۹۹، محمدبن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، بیروت ۱۴۱۴/ ۱۹۹۴.

اسماعیلیان معتقد بودند که او با نوشتن این کتاب مذهب آنان را به نابودی کشانده است،
[۱۱] حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، ص ۴۹۹، محمدبن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، بیروت ۱۴۱۴/ ۱۹۹۴.
[۱۲] صفدی، ج۱۰، ص۴۷۰.
ازاین رو به دستور مستنصر ، خلیفه فاطمی (حک: ۴۲۷ـ۴۸۷)، او را دستگیر کردند، به مصر بردند و به دار آویختند
[۱۳] محمدبن احمد ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۷۶، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنوؤط و محمدنعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/ ۱۹۸۶.
[۱۴] حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، ص ۴۹۹، محمدبن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، بیروت ۱۴۱۴/ ۱۹۹۴.
و کتابخانه حلب را که در آن زمان دارای ده‌ها هزار جلد کتاب بود، آتش زدند.
[۱۵] محمدبن احمد ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۷۶، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنوؤط و محمدنعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/ ۱۹۸۶.
[۱۶] حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، ص ۴۹۹، محمدبن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، بیروت ۱۴۱۴/ ۱۹۹۴.

در مورد آثار دیگر او و یا نسخ خطی یا چاپی آثار مذکور اطلاعی در دست نیست.

سال قتل ثابت

[ویرایش]

تاریخ ذهبی که قدیم ‌ترین منبع درباره ثابت بن اسلم است، تاریخ قتل او را حدود سال ۴۶۰ ذکر کرده است
[۱۷] حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، ص ۴۹۹، محمدبن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، بیروت ۱۴۱۴/ ۱۹۹۴.
و تراجم دیگر به اتفاق، نیز همان تاریخ را ضبط کرده اند.
[۱۸] صفدی، ج۱۰، ص۴۷۰.
[۱۹] ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ج۲، ص۷۵، حیدرآباد دکن ۱۳۲۹ـ۱۳۳۱، چاپ افست بیروت ۱۳۹۰/۱۹۷۱.


فهزست منابع

[ویرایش]

(۱) آقابزرگ طهرانی، الذریعه.
(۲) ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، حیدرآباد دکن ۱۳۲۹ـ۱۳۳۱، چاپ افست بیروت ۱۳۹۰/۱۹۷۱.
(۳) محمدبن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، بیروت ۱۴۱۴/ ۱۹۹۴.
(۴) محمدبن احمد ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنوؤط و محمدنعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/ ۱۹۸۶.
(۵) صفدی.
(۶) علی بن عبیداللّه منتجب الدین رازی، فهرست اسماء علماء الشیعة و مصنفیهم، چاپ عبدالعزیز طباطبائی، بیروت ۱۴۰۶/ ۱۹۸۶؛

پانویس

[ویرایش]
 
۱. محمدبن احمد ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۷۶، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنوؤط و محمدنعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/ ۱۹۸۶.
۲. ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ج۲، ص۷۵، حیدرآباد دکن ۱۳۲۹ـ۱۳۳۱، چاپ افست بیروت ۱۳۹۰/۱۹۷۱.
۳. حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، ص ۴۹۹، محمدبن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، بیروت ۱۴۱۴/ ۱۹۹۴.
۴. علی بن عبیداللّه منتجب الدین رازی، فهرست اسماء علماء الشیعة و مصنفیهم، ج۱، ص۳۵، چاپ عبدالعزیز طباطبائی، بیروت ۱۴۰۶/ ۱۹۸۶.
۵. آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج۴، ص۲۲۶.
۶. حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، ص ۴۹۹، محمدبن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، بیروت ۱۴۱۴/ ۱۹۹۴.
۷. آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج۴، ص۲۲۶.
۸. آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج۱، ص۶۰.
۹. محمدبن احمد ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۷۶، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنوؤط و محمدنعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/ ۱۹۸۶.
۱۰. حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، ص ۴۹۹، محمدبن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، بیروت ۱۴۱۴/ ۱۹۹۴.
۱۱. حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، ص ۴۹۹، محمدبن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، بیروت ۱۴۱۴/ ۱۹۹۴.
۱۲. صفدی، ج۱۰، ص۴۷۰.
۱۳. محمدبن احمد ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۷۶، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنوؤط و محمدنعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/ ۱۹۸۶.
۱۴. حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، ص ۴۹۹، محمدبن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، بیروت ۱۴۱۴/ ۱۹۹۴.
۱۵. محمدبن احمد ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۷۶، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنوؤط و محمدنعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/ ۱۹۸۶.
۱۶. حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، ص ۴۹۹، محمدبن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، بیروت ۱۴۱۴/ ۱۹۹۴.
۱۷. حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، ص ۴۹۹، محمدبن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۴۴۱ـ۴۶۰ ه، بیروت ۱۴۱۴/ ۱۹۹۴.
۱۸. صفدی، ج۱۰، ص۴۷۰.
۱۹. ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ج۲، ص۷۵، حیدرآباد دکن ۱۳۲۹ـ۱۳۳۱، چاپ افست بیروت ۱۳۹۰/۱۹۷۱.


منبع

[ویرایش]
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «ثابت بن اسلم حلبی»، شماره۴۲۰۶.    






جعبه ابزار