ابن شهاب زهری

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



أبو بکر محمد بن مسلم بن عبید الله بن شهاب، معروف به زُهری از جمله تابعان پیامبر اسلام(ص) و جزو علمای عصر خود و سنی مذهب بود.
او در عین حالی‌که از علما و بزرگان اهل سنت بود، روایت‌های مختلفی را از امام سجاد(ع) نقل کرده است که در برخی منابع روایی شیعی ذکر شده‌اند.



زندگی نامه اجمالی زهری

[ویرایش]
أبو بکر محمد بن مسلم بن عبید الله بن شهاب، معروف به زُهری از مادری به نام عائشه که او نیز از خاندان ابن شهاب بود، به دنیا می‌آید. زُهری به جهت این‌که برخی از صحابه پیامبر اسلام(ص) را درک کرده است؛ از جمله تابعان حساب ‌شده است. او در مدینه زندگی می‌کرده و در برهه‌ای به شام رفته و در آن‌جا اقامت کرد.از او به عنوان عالم عصر خود یاد شده است، عالمی که روایات بسیاری را در ذهن خود داشته و از بسیاری نقل حدیث می‌کرده و بسیاری نیز از او نقل حدیث می‌کرده‌اند. بنابر اتفاق شیعه او دارای مذهب سنی است. او در عین این‌که از علما و بزرگان اهل سنت بود، روایت‌های مختلفی را از امام سجاد(ع) و دیگر امامان نقل کرده است که در برخی منابع روایی شیعی ذکر شده‌اند.

جایگاه زهری در نزد عالمان شیعی

[ویرایش]
این نقل روایات از یک عالم سنی، تنها به جهت نقل این روایات نبوده، بلکه نوعی اعتنا به این روایات وجود داشته است؛ لذا برخی از علمای شیعی او را جزو دوست‌داران امام سجاد(ع) معرّفی کرده‌اند، و از او به عنوان یکی از اصحاب امام زین العابدین(ع) و امام صادق(ع) یاد شده است.به عنوان نمونه در مورد زهری گفته شد:«زهری اگر چه از علمای اهل سنت است، اما از این روایت (بحث در یک روایت خاص می‌باشد) و روایت‌های دیگر به دست می‌آید که او از دوست‌داران علی بن حسین(ع) بوده و ایشان را بزرگ می‌داشت».
علاوه بر این نقل قول‌ها و گفتارها، روایاتی نیز وجود دارد که این محبت و احترام را گاه به صراحت و گاه به صورت ضمنی بیان داشته است:
عِمران بن سُلَیم نقل می‌کند:زُهری هرگاه از علی بن الحسین(ع) حدیثی نقل می‌کرد، می‌گفت:زین العابدین برایم حدیث فرمود. سفیان بن عیینه به او گفت:برای چه به علی بن الحسین، زین العابدین می‌گویی؟ زهری پاسخ داد:برای این‌که از سعید بن مسیّب شنیدم که از ابن عبّاس نقل نمود:رسول خدا(ص) فرمود:«هر گاه قیامت بر پا شود منادی ندا می‌کند:کجاست زین العابدین؟ پس گویا من به فرزندم علی بن الحسین بن علی بن ابی‌طالب می‌نگرم و می‌بینم که از بین صفوف گام بر می‌دارد و در جلو حاضر می‌شود».
سفیان بن عیینه می‌گوید:به زهری گفته شد:چه کسی در دنیا زاهدترین مردم است؟ او پاسخ داد:علی بن الحسین(ع)؛ زیرا در وقتی که بین آن‌حضرت و محمّد بن حنفیّه راجع به صدقات امیر المؤمنین علی(ع) منازعه بود، به آن‌جناب عرض شد، اگر نزد ولید بن عبد الملک که بین او و محمّد دوستی است و با شما کدورت دارد روید شرّ او و کدورتش با شما برطرف می‌شود. راوی گفت:این پیشنهاد را من زمانی به امام نمودم که هم حضرت و هم ولید در مکّه بودند، باری امام به من فرمودند:وای بر تو، آیا در حرم خدا از غیر خدای عزّ و جلّ چیزی بخواهم؟ من خوش ندارم که از خالق دنیا، دنیا را بخواهم، چه رسد به آن‌که آن‌را از مخلوقی مثل خود بخواهم. زهری می‌گوید:خداوند متعال هیبت و رعبی از آن‌حضرت در دل ولید انداخت که به نفع امام و بر ضرر محمّد بن حنفیّه حکم نمود».
اما در مورد روایاتی که از زهری نقل شده است باید گفت:از آن‌جا که برخی از کتاب‌های موثّق شیعه از او روایت نقل کرده‌اند. البته باید توجه داشت که صاحبان این کتاب‌ها تلاش کرده‌اند تنها از راویان موثق نقل روایت کنند؛ بنابر این وجود نام ابن شهاب در بسیاری از روایات - که ذکرش گذشت- و همچنین علمای علم رجال نیز از او به بدی یاد نکرده‌اند، بلکه او را محب اهل بیت(ع) دانسته‌اند؛ می‌توان روایات او را معتبر دانست و اگر روایاتش از جهت متن و محتوا مخالف قرآن و روایات معتبر دیگر نباشد، می‌توان آنها را پذیرفت.
ابن شهاب زُهری در سال ۱۲۴ هجری از دنیا،رفت و در شام دفن شد.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. . تمیمی سمعانی، أبو سعید عبد الکریم بن محمد، الأنساب، تحقیق:المعلمی الیمانی، عبد الرحمن بن یحیی، ج ۶، ص ۳۵۰، مجلس دائرة المعارف العثمانی،‌ حیدر آباد، بی‌تا     .
۲. . ابن سعد کاتب واقدی، محمد بن سعد‌، الطبقات الکبری‌، تحقیق:عطا، محمد عبد القادر، ج ‌۵، ص ۳۴۸، دار الکتب العلمیة، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۰ق     .
۳. . ابن کثیر دمشقی‌، البدایة و النهایة، ج ‌۹، ص ۳۴۰، دار الفکر، بیروت، ۱۴۰۷ق     .
۴. تمیمی سمعانی، أبو سعید عبد الکریم بن محمد، الانساب، ج ۶، ص ۳۵۰     .
۵. سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج ‌۱، ص ۵۲۴، مؤسسه امام صادق(ع)،چاپ اول، قم، ۱۴۱۸ق.    
۶. تمیمی سمعانی، أبو سعید عبد الکریم بن محمد، الانساب، ج ۶، ص ۳۵۰     .
۷. . فیض کاشانی، محمد محسن، الوافی، ج ‌۱۱، ص ۴۰ – ۴۱، کتابخانه امیر المؤمنین(ع)، چاپ اول، اصفهان، ۱۴۰۶ق؛    
۸. . سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج ‌۱، ص ۵۲۴     .
۹. . برای نمونه ر. ک:کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح:غفاری، علی اکبر، آخوندی، ج ۲، ص ۱۳۰، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق     ؛
۱۰. . کوفی، محمد بن محمد اشعث، الجعفریات (الأشعثیات)، ص ۲۴۹،    
۱۱. شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، محقق و مصحح:موسوی خرسانی، حسن، ج ۴، ص ۱۶۴، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق     .
۱۲. فیض کاشانی، محمد محسن، الوافی، ج ‌۱۱، ص ۴۰ – ۴۱     .
۱۳. سبحانی تبریزی، جعفر، طبقات الفقهاء، ج ‌۱، ص ۵۲۵     .
۱۴. . موسوی خویی، سید ابو القاسم، معجم رجال الحدیث، ج ‌۱۶، ص ۱۸۲، مرکز نشر آثار شیعه، قم، ۱۴۱۰ق     .
۱۵. . شیخ صدوق، علل الشرائع، ج ۱، ص ۲۳۰، کتاب فروشی داوری، قم، چاپ اول، ۱۳۸۵ش     .
۱۶. .مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ۴۶، ص ۶۲ - ۶۳، دار احیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.    
۱۷. .ذهبی، شمس الدین محمد بن احمد، تاریخ ‌الإسلام، تحقیق:تدمری، عمر عبدالسلام، ج ‌۸، ص ۱۱، دار الکتاب العربی، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.    
۱۸. تمیمی سمعانی، أبو سعید عبد الکریم بن محمد، الانساب، ج ۶، ص ۳۵۰     .


منبع

[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئیست تاریخ بازیابی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴    



جعبه‌ابزار