ابن‌قیسرانی ابوالفضل محمد بن‌ طاهر مقدسی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



اِبْن‌ِ قَیسَرانی‌، ابوالفضل‌ محمد بن‌ طاهر بن‌ علی‌ بن‌ احمد مقدسی‌ (۴۴۸-۵۰۷ق‌/ ۱۰۵۶-۱۱۱۳م‌)، محدث‌ و نویسنده متصوف است‌.


شهرت به لحاظ نسبت

[ویرایش]

شهرت‌ او به‌ ابن‌ قیسرانی‌ به‌ لحاظ نسبت‌ اوست‌ به‌ قیساریه‌، شهرکی‌ در شام‌، بر ساحل‌ بحر روم‌ است.
[۱] عبدالکریم‌ سمعانی‌، الانساب‌، ج۱۰، ص۵۳۷، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۹ق‌/ ۱۹۷۹م‌.
برخی‌ از مؤلفان‌ به‌ شهرت‌ او نسبت‌ «شیبانی‌» را نیز افزوده‌اند.
[۲] احمد ابن‌ دمیاطی‌، المستفاد من‌ ذیل‌ تاریخ‌ بغداد، ج۱، ص۳۱، به‌ کوشش‌ قیصر ابوفرح‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۱ق‌/ ۱۹۷۱م‌.
[۳] محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۲، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
وی‌ در قدس‌ زاده‌ شد و از خردسالی‌ در زادگاهش‌ به‌ استماع‌ حدیث‌ پرداخت‌. در ۴۶۷ق‌/ ۱۰۷۵م‌ به‌ بغداد رفت‌ و پس‌ از چندی‌ به‌ بیت‌المقدس‌ بازگشت‌
[۴] عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، المنتظم‌، ج۹، ص۱۷۷- ۱۷۸، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۹ق‌.
[۵] ابن‌ خلکان‌، وفیات‌، ج۴، ص۲۸۷.
[۶] محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۴، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
و سپس‌ به‌ شهرهای‌ مختلف‌ شام‌، مصر، حجاز، عراق‌ و ایران‌ سفر کرد.
[۷] محمد ذهبی‌، سیراعلام‌ النبلاء، ج۱۹، ص۳۶۲، به‌ کوشش‌ شعیب‌ ارنؤوط و دیگران‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/ ۱۹۸۴م‌.
[۸] محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۲، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
نیز می‌دانیم‌ که‌ در ۴۷۱ق‌ در دمشق‌ بوده‌ است‌.
[۹] یوسف‌ ابن‌ جوزی‌، مرآة الزمان‌، ج۸، ص۵۰، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۷۰ق‌/ ۱۹۵۱م‌.


سفر به ایران

[ویرایش]

قراینی‌ چند حاکی‌ از آن‌ است‌ که‌ آمدن‌ وی‌ به‌ ایران‌ در بین‌ سالهای‌ ۴۷۱-۴۸۱ بوده‌ است‌؛ چنانکه‌ از یک‌ سخن‌ خواجه‌ عبدالله‌ انصاری‌ (د ۴۸۱ق‌/ ۱۰۸۸م‌) که‌ در آن‌ به‌ ابن‌ قیسرانی‌ اشاره‌ دارد، جوان‌ بودن‌ او در این‌ هنگام‌ تأیید می‌شود.
[۱۰] محمد ذهبی‌، سیراعلام‌ النبلاء، ج۱۹، ص۳۶۶، به‌ کوشش‌ شعیب‌ ارنؤوط و دیگران‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/ ۱۹۸۴م‌.
به‌ هر صورت‌ وی‌ در ۴۸۱ق‌ در ری‌ بوده‌ و در همین‌ سال‌ در آن‌ شهر فرزندش‌، ابوزرعه‌ طاهر، زاده‌ شده‌ است‌. گویا ابن‌ قیسرانی‌ مدتی‌ در ری‌ مانده‌، زیرا فرزندش‌ را در همان‌جا برای‌ تحصیل‌ به‌ استاد سپرده‌ است‌.
[۱۱] ابن‌ خلکان‌، وفیات‌، ج۴، ص۲۸۸.
سپس‌ وی‌ به‌ همدان‌ رفته‌ و در آن‌جا اقامت‌ گزیده‌ است‌.
[۱۲] محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۵، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
او در اوان‌ ۶۰ سالگی‌ پس‌ از بازگشت‌ از سفر حج‌ در بغداد درگذشت‌.
[۱۳] عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، المنتظم‌، ج۹، ص۱۷۸-۱۷۹، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۹ق‌.
[۱۴] ابن‌ خلکان‌، وفیات‌، ج۴، ص۲۸۷.


مشایخ حدیث

[ویرایش]

ابن‌ قیسرانی‌ که‌ به‌ قول‌ سیوطی‌
[۱۵] سیوطی‌، طبقات‌ الحفاظ، ج۱، ص۴۵۲، بیروت‌، ۱۴۰۳ق‌/ ۱۹۸۳م‌.
به‌ بیشتر از ۴۰ شهر در جهان‌ اسلام‌ سفر کرده‌، بسیاری‌ از محدثان‌ را دیده‌ و از آنان‌ حدیث‌ شنیده‌ است‌. در زادگاهش‌ از ابوالفتح‌ نصر بن‌ ابراهیم‌ نابلسی‌ و ابوعثمان‌ ابن‌ وَرقاء، در بغداد از ابومحمد صریفینی‌ و دیگران‌، در مصر از ابواسحاق‌ حبّال‌، در دمشق‌ از ابوالقاسم‌ ابن‌ ابی‌ العلاء فقیه‌ و در حلب‌ از حسن‌ بن‌ مکی‌ شیزری‌ استماع‌ کرده‌ است‌.
[۱۶] یوسف‌ ابن‌ جوزی‌، مرآة الزمان‌، ج۸، ص۵۰، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۷۰ق‌/ ۱۹۵۱م‌.
[۱۷] محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۲، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
[۱۸] احمد ابن‌ دمیاطی‌، المستفاد من‌ ذیل‌ تاریخ‌ بغداد، ج۱، ص۳۱-۳۲، به‌ کوشش‌ قیصر ابوفرح‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۱ق‌/ ۱۹۷۱م‌.
[۱۹] خلیل‌ صفدی‌، الوافی‌ بالوفیات‌، ج۳، ص۱۶۶-۱۶۷، به‌ کوشش‌ هلموت‌ ری‌تر، بیروت‌، ۱۳۸۱ق‌/ ۱۹۶۱م‌.
[۲۰] احمد ابن‌ حجر عسقلانی‌، لسان‌ المیزان‌، ج۵، ص۲۰۸-۲۰۹، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۱ق‌.


شخصیت‌ علمی‌

[ویرایش]

گرچه‌ شخصیت‌ علمی‌ ابن‌ قیسرانی‌ کم‌ و بیش‌ مورد ستایش‌ مؤلفان‌ قرار گرفته‌،
[۲۱] عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، المنتظم‌، ج۹، ص۱۷۸، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۹ق‌.
[۲۲] محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۳- ۱۲۴۵، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
اما گاه‌ به‌ لحاظ گرایش‌ به‌ اذواق‌ و مواجید صوفیانه‌ و گاه‌ به‌ لحاظ میزان‌ ضبط در نقل‌ حدیث‌ مورد انتقاد قرار گرفته‌ و نیز به‌ وی‌ نسبت‌ «لحن‌» داده‌ شده‌ است‌.
[۲۳] عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، المنتظم‌، ج۹، ص۱۷۸، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۹ق‌.
[۲۴] محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۴، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
[۲۵] محمد ذهبی‌، میزان‌ الاعتدال‌، ج۳، ص۵۸۷، به‌ کوشش‌ علی‌ محمد بجاوی‌، قاهره‌، ۱۹۶۳م‌.

ابن‌ عساکر
[۲۶] علی‌ ابن‌ عساکر، تاریخ‌ مدینة دمشق‌، ج۱۵، ص۴۸۱، عمان‌، دارالبشیر.
نیز او را کثیر الوهم‌ دانسته‌ و ابن‌ حجر هیتمی‌
[۲۷] احمد ابن‌ حجر هیتمی‌، کف‌ الرعاع‌، ج۱، ص۷۰، به‌ کوشش‌ محمد عبدالقادر عطا، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
به‌ نقل‌ از ابن‌ ناصر سَلاّمی‌ آورده‌ است‌ که‌ وی‌ ثقه‌ نیست‌.
[۲۸] محمد ابن‌ شاکر کتبی‌، عیون‌ التواریخ‌، ج۱۲، ص۲۶، به‌ کوشش‌ فیصل‌ سامر و عبدالمنعم‌ داوود، بغداد، ۱۳۹۷ق‌/ ۱۹۷۷م‌.


شاگردان

[ویرایش]

از شاگردان‌ وی‌ می‌توان‌ محمد بن‌ عمر بن‌ احمد اصفهانی‌، ابوالفضل‌ محمد بن‌ هبة الله‌ بروجردی‌، محمد ابن‌ اسماعیل‌ طرطوسی‌، عبدالوهاب‌ انماطی‌، ابوجعفر بن‌ ابوعلی‌ همدانی‌، ابونصر احمد بن‌ عمر غازی‌ و ابوطاهر احمد بن‌ محمد سلفی‌ را نام‌ برد.
[۲۹] یاقوت حموی‌، معجم البلدان‌، ج۱، ص۵۹۶.
[۳۰] ابن‌ خلکان‌، وفیات‌، ج۴، ص۲۸۶.
[۳۱] محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۳، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
[۳۲] محمد ذهبی‌، سیراعلام‌ النبلاء، ج۱۹، ص۳۶۲، به‌ کوشش‌ شعیب‌ ارنؤوط و دیگران‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/ ۱۹۸۴م‌.
[۳۳] عمر ابن‌ ملقن‌، طبقات‌ الاولیاء، ج۱، ص۳۱۶، به‌ کوشش‌ نورالدین‌ شریبه‌، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.


گرایش به تصوف

[ویرایش]

چنانکه‌ پیش‌تر اشاره‌ شد، شدیدترین‌ انتقاداتی‌ که‌ بر وی‌ وارد شده‌، به‌ جهت‌ گرایش‌ اوست‌ به‌ تصوف‌، به‌ طوری‌ که‌ بعضی‌ او را از صوفیان‌ ملامتی‌ دانسته‌اند.
[۳۴] محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۳، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
[۳۵] محمد ذهبی‌، میزان‌ الاعتدال‌، ج۳، ص۵۸۷، به‌ کوشش‌ علی‌ محمد بجاوی‌، قاهره‌، ۱۹۶۳م‌.
آنچه‌ مسلم‌ می‌نماید، این‌ است‌ که‌ اگر ابن‌ قیسرانی‌ پیش‌ از ورودش‌ به‌ ایران‌ با تصوف‌ آشنا نبوده‌ باشد، بی‌تردید در شهرهای‌ خراسان‌ با افکار صوفیانه‌ الفت‌ گرفته‌ است‌، به‌ خصوص‌ که‌ در هرات‌ با خواجه‌ عبدالله‌ انصاری‌ آشنا بوده‌ و از او بهره‌ گرفته‌ است‌.
[۳۶] احمد ابن‌ دمیاطی‌، المستفاد من‌ ذیل‌ تاریخ‌ بغداد، ج۱، ص۳۲، به‌ کوشش‌ قیصر ابوفرح‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۱ق‌/ ۱۹۷۱م‌.
[۳۷] عبدالرحمان‌ ابن‌ رجب‌، الذیل‌ علی‌ طبقات‌ الحنابلة، ج۱، ص۸۴، به‌ کوشش‌ هانری‌ لائوست‌ و سامی‌ دهان‌، دمشق‌، ۱۳۷۰ق‌/ ۱۹۵۱م‌.
به‌ هر حال‌ آنچه‌ از نوشته‌های‌ خود وی‌ بر می‌آید، این‌ است‌ که‌ او در مقام‌ یک‌ محدث‌، نه‌ تنها با تصوف‌ پسندهای‌ صوفیانه‌ برخوردی‌ صمیمانه‌ داشته‌ است‌، بلکه‌ از روی‌ آگاهی‌ و بصیرت‌ معارف‌ صوفیه‌ را پذیرفته‌ و به‌ آن‌ دل‌ داده‌ و در شناسانیدن‌ آداب‌ و عادات‌ ایشان‌ اهتمام‌ کرده‌ است‌. در واقع‌ همان‌ گونه‌ که‌ گفته‌اند با تألیف‌ صَفْوة التصوف‌ اهل‌ طریقت‌ را یاری‌ کرده‌ و آراءِ آنان‌ را با نصوص‌ سنت‌ تطبیق‌ و توفیق‌ داده‌ است‌.
[۳۸] عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، المنتظم‌، ج۹، ص۱۷۸، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۹ق‌.
[۳۹] عمر ابن‌ ملقن‌، طبقات‌ الاولیاء، ج۱، ص۳۱۶، به‌ کوشش‌ نورالدین‌ شریبه‌، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
از نظر مذهب‌ فقهی‌، ذهبی‌ او را از اهل‌ ظاهر شمرده‌ است‌.
[۴۰] محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۴، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
مضامین‌ آثار او به‌ ویژه‌ السماع‌ می‌تواند مؤید این‌ مدعا باشد، در حالی‌ که‌ ادعای‌ یاقوت‌
[۴۱] یاقوت حموی‌، معجم الادباء، ج۱۴، ص۹۷.
که‌ ابن‌ قیسرانی‌ حنبلی‌ بوده‌، جای‌ تأمل‌ دارد.

قائل‌ به حلیت‌ سماع‌

[ویرایش]

به‌ هر صورت‌ او در کتاب‌ السماع‌ به‌ حلیت‌ سماع‌ قائل‌ شده‌ و به‌ استناد احادیث‌ و اخبار و اقوال‌ صحابه‌ و تابعین‌ به‌ اثبات‌ آن‌ پرداخته‌ است‌. حتی‌ ابن‌ ناصر سلاّمی‌ مدعی‌ شده‌ که‌ وی‌ نظر بر امردان‌ و خوبرویان‌ را تجویز کرده‌ و در این‌ زمینه‌ کتابی‌ به‌ نام‌ جواز النظر الی‌ المُرْد تألیف‌ کرده‌ است‌.
[۴۲] عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، المنتظم‌، ج۹، ص۱۷۸، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۹ق‌.
تنها ابن‌ ناصر - که‌ از مخالفان‌ او بوده‌ - اثر مزبور را به‌ وی‌ نسبت‌ داده‌ است‌ و هیچ‌یک‌ از مؤلفان‌ - که‌ آثار او را نام‌ برده‌اند - از این‌ اثر یاد نکرده‌اند. گفتنی‌ است‌ که‌ ابن‌ قیسرانی‌ در تطبیق‌ آداب‌ خانقاهی‌ با سنن‌ نبوی‌ جانب‌ حزم‌ و احتیاط را رعایت‌ نکرده‌ و حتی‌ به‌ پاره‌ای‌ از قیاسات‌ نااستوار در این‌ خصوص‌ پرداخته‌ است‌؛ چنانکه‌ جامه‌ دریدن‌ صوفیان‌ را به‌ هنگام‌ سماع‌، با حدیثی‌ حاکی‌ از پاره‌ شدن‌ پرده حجله‌ در نتیجه کشیدن‌ آن‌ توسط رسول ‌اکرم‌ (صلی الله علیه و اله وسلم)، قیاس‌ کرده‌ است‌. اینگونه‌ قیاس‌ها و استنباط‌ها بوده‌ که‌ موجب‌ خرده‌گیری‌ بر او شده‌ است‌.
[۴۳] عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، تلبیس‌ ابلیس‌، ج۱، ص۲۶۱، قاهره‌، ادارة الطباعة المنیریة.
[۴۴] عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، المنتظم‌، ج۹، ص۱۷۸، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۹ق‌.
[۴۵] ابن‌ کثیر، البدایة، ج۱۲، ص۱۷۷.
عده‌ای‌ نیز به‌ وی‌ نسبت‌ کذب‌ داده‌ و او را اباحی‌ و بد عقیده‌ خوانده‌ و گرفتار وساوس‌ شیطان‌ پنداشته‌اند و مدعی‌ شده‌اند که‌ با دو کتاب‌ صفوة التصوف‌ و السماع‌ خود فضیحت‌ کرده‌ است‌.
[۴۶] عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، المنتظم‌، ج۹، ص۱۷۸، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۹ق‌.
[۴۷] خلیل‌ صفدی‌، الوافی‌ بالوفیات‌، ج۳، ص۱۶۷، به‌ کوشش‌ هلموت‌ ری‌تر، بیروت‌، ۱۳۸۱ق‌/ ۱۹۶۱م‌.
[۴۸] احمد ابن‌ حجر هیتمی‌، کف‌ الرعاع‌، ج۱، ص۶۵، به‌ کوشش‌ محمد عبدالقادر عطا، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
[۴۹] احمد ابن‌ حجر هیتمی‌، کف‌ الرعاع‌، ج۱، ص۶۷، به‌ کوشش‌ محمد عبدالقادر عطا، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
[۵۰] احمد ابن‌ حجر هیتمی‌، کف‌ الرعاع‌، ج۱، ص۷۰، به‌ کوشش‌ محمد عبدالقادر عطا، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.


آثار

[ویرایش]


← چاپی‌


۱. الانساب‌ المتفقة فی‌ الخط المتماثلة فی‌ الثقْط و الضبط. بر این‌ کتاب‌ ابوموسی‌ محمد بن‌ عمر اصفهانی‌ ذیلی‌ نوشته‌ و کاستیهای‌ آن‌ را برطرف‌ کرده‌ که‌ به‌ الزیادات‌ معروف‌ است‌ و ذیل‌ ابوموسی‌ اصفهانی‌ را ابن‌ نقطه‌ دنبال‌ کرده‌ است‌.
[۵۱] ابن‌ خلکان‌، وفیات‌، ج۴، ص۳۹۳.
[۵۲] حاجی‌ خلیفه‌، کشف‌، ج۱، ص۱۸۰.
کتاب‌ مذکور به‌ انضمام‌ ذیل‌ اصفهانی‌ به‌ کوشش‌ پ‌. دیونگ‌ در لیدن‌ (۱۸۶۵م‌) به‌ چاپ‌ رسیده‌ است‌؛
۲. تذکرة الموضوعات‌، که‌ در مصر (۱۳۲۳ق‌/ ۱۹۰۵م‌) چاپ‌ شده‌ است‌؛
۳. الجمع‌ بین‌ کتابَی‌ ابی‌ نصر الکلاباذی‌ و ابی‌ بکر ابن‌ منجویه‌ فی‌ رجال‌ البخاری‌ و مسلم‌، اثری‌ است‌ که‌ از تلفیق‌ و تهذیب‌ و ترتیب‌ دو کتاب‌ همگون‌، یکی‌ از احمد بن‌ محمد کلاباذی‌ و دیگری‌ از ابن‌ منجویه‌ حاصل‌ آمده‌ است‌. این‌ کتاب‌ در حیدرآباد دکن‌ (۱۳۲۳ق‌) در دو جلد به‌ چاپ‌ رسیده‌ است‌؛
۴. کتاب‌ السماع‌، در جواز سماع‌ غنا و آلات‌ موسیقی‌ و رد آنان‌ که‌ سماع‌ را تحریم‌ کرده‌اند. بر این‌ اثر، ابن‌ جوزی‌ در تلبیس‌ ابلیس‌
[۵۳] عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، تلبیس‌ ابلیس‌، ج۱، ص۲۳۷-۲۴۳، قاهره‌، ادارة الطباعة المنیریة.
[۵۴] عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، تلبیس‌ ابلیس‌، ج۱، ص۲۶۱، قاهره‌، ادارة الطباعة المنیریة.
خرده‌ گرفته‌ و ابن‌ حجر هیتمی‌ در تألیف‌ کف‌ الرعاع‌ بیشتر به‌ نقد و پاسخ‌ به‌ این‌ کتاب‌ ابن‌ قیسرانی‌ نظر داشته‌ است‌.
[۵۵] احمد ابن‌ حجر هیتمی‌، کف‌ الرعاع‌، ج۱، ص۶۵، به‌ کوشش‌ محمد عبدالقادر عطا، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
[۵۶] احمد ابن‌ حجر هیتمی‌، کف‌ الرعاع‌، ج۱، ص۶۹، به‌ کوشش‌ محمد عبدالقادر عطا، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
[۵۷] احمد ابن‌ حجر هیتمی‌، کف‌ الرعاع‌، ج۱، ص۱۲۶، به‌ کوشش‌ محمد عبدالقادر عطا، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
[۵۸] احمد ابن‌ حجر هیتمی‌، کف‌ الرعاع‌، ج۱، ص۱۲۹، به‌ کوشش‌ محمد عبدالقادر عطا، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
رساله مزبور به‌ کوشش‌ ابوالوفاءِ مراغی‌ در قاهره‌ (۱۳۹۰ق‌) چاپ‌ شده‌ است‌؛
۵. شروط الائمة الستة، که‌ همراه‌ با شروط الائمة الخمسة، تألیف‌ ابوبکر حازمی‌ به‌ کوشش‌ محمد زاهد کوثری‌ در قاهره‌ (۱۳۵۷ق‌/ ۱۹۳۹م‌) به‌ چاپ‌ رسیده‌ است‌؛
۶. صفوة التصوف‌، که‌ در زمینه آداب‌ خانقاهی‌ و اقوال‌ مشایخ‌ تصوف‌ بوده‌ و از دیرباز انکار و انتقاد اهل‌ حدیث‌ را به‌ دنبال‌ داشته‌ است‌.
[۵۹] عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، تلبیس‌ ابلیس‌، ج۱، ص۱۶۵، قاهره‌، ادارة الطباعة المنیریة.
این‌ کتاب‌ در ۱۳۷۰ق‌/ ۱۹۵۰م‌ در قاهره‌ منتشر شده‌ است‌.

← خطی‌


۱. اطراف‌ الغرائب‌ و الافراد. در این‌ اثر وی‌ کتاب‌ الافراد دارقطنی‌ را بر اساس‌ حروف‌ معجم‌ مرتب‌ کرده‌ است‌. نسخه‌هایی‌ از آن‌ در کتابخانه‌های‌ ظاهریه‌ و دارالکتب‌ مصر
[۶۰] خدیویه‌، فهرست‌، ج۱، ص۲۶۹.
موجود است‌؛
۲. ایضاح‌ الاشکال‌ فیمن‌ اُبهم‌ اسمه‌ من‌ النساء و الرجال‌. نسخه‌ای‌ از آن‌ در کتابخانه خالدیه‌ نگهداری‌ می‌شود؛
۳. ذخیرة الحُفّاظ المُخْرج‌ علی‌ الحروف‌ و الالفاظ. در این‌ کتاب‌ وی‌ الکامل‌ ابن‌ عدی‌ را مرتب‌ کرده‌ است‌ که‌ نسخه‌ای‌ از آن‌ در کتابخانه کوپریلی‌
[۶۱] کوپریلی‌، خطی‌، ج۱، ص۱۵۵- ۱۵۶.
موجود است‌؛
۴. مسألة التسمیة، رساله‌ای‌ است‌ در تجویز آهسته‌ گفتن‌ بسمله‌ که‌ نسخه‌ای‌ از آن‌ در کتابخانه ظاهریه‌
[۶۲] ظاهریه‌، خطی‌ (حدیث‌)، ج۱، ص۵۱۵، البانی‌.
موجود است‌؛
۵. منتخب‌ من‌ معرفة الالقاب‌، نسخه‌هایی‌ از این‌ اثر که‌ تلخیصی‌ است‌ از کتاب‌ القاب‌ الرواة ابوبکر احمد بن‌ عبدالرحمان‌ شیرازی‌، در کتابخانه‌های‌ ظاهریه‌
[۶۳] ظاهریه‌، خطی‌ (تاریخ‌)، ج۱، ص۲۰۹-۲۱۰، عش‌.
و کوپریلی‌
[۶۴] کوپریلی‌، خطی‌، ج۱، ص۴۴.
نگهداری‌ می‌شود.
گویا ابن‌ قیسرانی‌ دیوان‌ یا مجموعه شعری‌ نیز داشته‌ است‌.
[۶۵] بغدادی‌، هدیه‌، ج۲، ص۸۷.
شعر او را بسیاری‌ از معاصران‌ وی‌ و نیز گروهی‌ از متأخران‌ ستوده‌اند، اما به‌ دلیل‌ دفاع‌ از آراءِ صوفیانه‌، مردود شناخته‌اند.
[۶۶] عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، المنتظم‌، ج۹، ص۱۷۸، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۹ق‌.
نیز عده‌ای‌ در اشعار او لغزشهای‌ نحوی‌ یافته‌ و برخی‌ دیگر جزالت‌ شعر عرب‌ را در سروده‌هایش‌ ندیده‌ و به‌ اعتبار رکاکت‌ معنی‌، اشعارش‌ را به‌ شعر مخنثان‌ مانند کرده‌اند.
[۶۷] یوسف‌ ابن‌ جوزی‌، مرآة الزمان‌، ج۸، ص۵۰، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۷۰ق‌/ ۱۹۵۱م‌.
[۶۸] احمد ابن‌ حجر هیتمی‌، کف‌ الرعاع‌، ج۱، ص۷۰، به‌ کوشش‌ محمد عبدالقادر عطا، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
از دیوان‌ شعر او تاکنون‌ نسخه‌ای‌ شناخته‌ نشده‌، اما ابیاتی‌ از او - که‌ بیشتر صبغه عرفانی‌ دارد - در نوشته‌های‌ دیگران‌ نقل‌ شده‌ است‌
[۶۹] عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، المنتظم‌، ج۹، ص۱۷۸، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۹ق‌.
[۷۰] یاقوت حموی‌، معجم البلدان‌، ج۴، ص۶۰۱.
[۷۱] یوسف‌ ابن‌ جوزی‌، مرآة الزمان‌، ج۸، ص۴۹-۵۰، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۷۰ق‌/ ۱۹۵۱م‌.
[۷۲] محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۴- ۱۲۴۵، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
[۷۳] احمد ابن‌ دمیاطی‌، المستفاد من‌ ذیل‌ تاریخ‌ بغداد، ج۱، ص۳۲، به‌ کوشش‌ قیصر ابوفرح‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۱ق‌/ ۱۹۷۱م‌.
[۷۴] خلیل‌ صفدی‌، الوافی‌ بالوفیات‌، ج۳، ص۱۶۷، به‌ کوشش‌ هلموت‌ ری‌تر، بیروت‌، ۱۳۸۱ق‌/ ۱۹۶۱م‌.
[۷۵] محمد ابن‌ شاکر کتبی‌، عیون‌ التواریخ‌، ج۱۲، ص۲۶، به‌ کوشش‌ فیصل‌ سامر و عبدالمنعم‌ داوود، بغداد، ۱۳۹۷ق‌/ ۱۹۷۷م‌.
[۷۶] عمر ابن‌ ملقن‌، طبقات‌ الاولیاء، ج۱، ص۳۱۷- ۳۱۸، به‌ کوشش‌ نورالدین‌ شریبه‌، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
[۷۷] بغدادی‌، هدیه‌، ج۲، ص۸۳.


فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، تلبیس‌ ابلیس‌، قاهره‌، ادارة الطباعة المنیریة.
(۲) عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، المنتظم‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۹ق‌.
(۳) یوسف‌ ابن‌ جوزی‌، مرآة الزمان‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۷۰ق‌/ ۱۹۵۱م‌.
(۴) احمد ابن‌ حجر عسقلانی‌، لسان‌ المیزان‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۱ق‌.
(۵) احمد ابن‌ حجر هیتمی‌، کف‌ الرعاع‌، به‌ کوشش‌ محمد عبدالقادر عطا، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
(۶) ابن‌ خلکان‌، وفیات‌.
(۷) احمد ابن‌ دمیاطی‌، المستفاد من‌ ذیل‌ تاریخ‌ بغداد، به‌ کوشش‌ قیصر ابوفرح‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۱ق‌/ ۱۹۷۱م‌.
(۸) عبدالرحمان‌ ابن‌ رجب‌، الذیل‌ علی‌ طبقات‌ الحنابلة، به‌ کوشش‌ هانری‌ لائوست‌ و سامی‌ دهان‌، دمشق‌، ۱۳۷۰ق‌/ ۱۹۵۱م‌.
(۹) محمد ابن‌ شاکر کتبی‌، عیون‌ التواریخ‌، به‌ کوشش‌ فیصل‌ سامر و عبدالمنعم‌ داوود، بغداد، ۱۳۹۷ق‌/ ۱۹۷۷م‌.
(۱۰) علی‌ ابن‌ عساکر، تاریخ‌ مدینة دمشق‌، عمان‌، دارالبشیر.
(۱۱) ابن‌ کثیر، البدایة.
(۱۲) عمر ابن‌ ملقن‌، طبقات‌ الاولیاء، به‌ کوشش‌ نورالدین‌ شریبه‌، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
(۱۳) بغدادی‌، هدیه‌.
(۱۴) حاجی‌ خلیفه‌، کشف‌.
(۱۵) خدیویه‌، فهرست‌.
(۱۶) محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
(۱۷) محمد ذهبی‌، سیراعلام‌ النبلاء، به‌ کوشش‌ شعیب‌ ارنؤوط و دیگران‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/ ۱۹۸۴م‌.
(۱۸) محمد ذهبی‌، میزان‌ الاعتدال‌، به‌ کوشش‌ علی‌ محمد بجاوی‌، قاهره‌، ۱۹۶۳م‌.
(۱۹) عبدالکریم‌ سمعانی‌، الانساب‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۹ق‌/ ۱۹۷۹م‌.
(۲۰) سیوطی‌، طبقات‌ الحفاظ، بیروت‌، ۱۴۰۳ق‌/ ۱۹۸۳م‌.
(۲۱) خلیل‌ صفدی‌، الوافی‌ بالوفیات‌، به‌ کوشش‌ هلموت‌ ری‌تر، بیروت‌، ۱۳۸۱ق‌/ ۱۹۶۱م‌.
(۲۲) ظاهریه‌، خطی‌ (تاریخ‌)، عش‌.
(۲۳) ظاهریه‌، خطی‌ (حدیث‌)، البانی‌،
(۲۴) کوپریلی‌، خطی‌،
(۲۵) یاقوت حموی‌، معجم الادباء.
(۲۶) یاقوت حموی‌، معجم البلدان‌.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. عبدالکریم‌ سمعانی‌، الانساب‌، ج۱۰، ص۵۳۷، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۹ق‌/ ۱۹۷۹م‌.
۲. احمد ابن‌ دمیاطی‌، المستفاد من‌ ذیل‌ تاریخ‌ بغداد، ج۱، ص۳۱، به‌ کوشش‌ قیصر ابوفرح‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۱ق‌/ ۱۹۷۱م‌.
۳. محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۲، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
۴. عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، المنتظم‌، ج۹، ص۱۷۷- ۱۷۸، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۹ق‌.
۵. ابن‌ خلکان‌، وفیات‌، ج۴، ص۲۸۷.
۶. محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۴، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
۷. محمد ذهبی‌، سیراعلام‌ النبلاء، ج۱۹، ص۳۶۲، به‌ کوشش‌ شعیب‌ ارنؤوط و دیگران‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/ ۱۹۸۴م‌.
۸. محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۲، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
۹. یوسف‌ ابن‌ جوزی‌، مرآة الزمان‌، ج۸، ص۵۰، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۷۰ق‌/ ۱۹۵۱م‌.
۱۰. محمد ذهبی‌، سیراعلام‌ النبلاء، ج۱۹، ص۳۶۶، به‌ کوشش‌ شعیب‌ ارنؤوط و دیگران‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/ ۱۹۸۴م‌.
۱۱. ابن‌ خلکان‌، وفیات‌، ج۴، ص۲۸۸.
۱۲. محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۵، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
۱۳. عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، المنتظم‌، ج۹، ص۱۷۸-۱۷۹، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۹ق‌.
۱۴. ابن‌ خلکان‌، وفیات‌، ج۴، ص۲۸۷.
۱۵. سیوطی‌، طبقات‌ الحفاظ، ج۱، ص۴۵۲، بیروت‌، ۱۴۰۳ق‌/ ۱۹۸۳م‌.
۱۶. یوسف‌ ابن‌ جوزی‌، مرآة الزمان‌، ج۸، ص۵۰، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۷۰ق‌/ ۱۹۵۱م‌.
۱۷. محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۲، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
۱۸. احمد ابن‌ دمیاطی‌، المستفاد من‌ ذیل‌ تاریخ‌ بغداد، ج۱، ص۳۱-۳۲، به‌ کوشش‌ قیصر ابوفرح‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۱ق‌/ ۱۹۷۱م‌.
۱۹. خلیل‌ صفدی‌، الوافی‌ بالوفیات‌، ج۳، ص۱۶۶-۱۶۷، به‌ کوشش‌ هلموت‌ ری‌تر، بیروت‌، ۱۳۸۱ق‌/ ۱۹۶۱م‌.
۲۰. احمد ابن‌ حجر عسقلانی‌، لسان‌ المیزان‌، ج۵، ص۲۰۸-۲۰۹، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۱ق‌.
۲۱. عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، المنتظم‌، ج۹، ص۱۷۸، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۹ق‌.
۲۲. محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۳- ۱۲۴۵، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
۲۳. عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، المنتظم‌، ج۹، ص۱۷۸، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۹ق‌.
۲۴. محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۴، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
۲۵. محمد ذهبی‌، میزان‌ الاعتدال‌، ج۳، ص۵۸۷، به‌ کوشش‌ علی‌ محمد بجاوی‌، قاهره‌، ۱۹۶۳م‌.
۲۶. علی‌ ابن‌ عساکر، تاریخ‌ مدینة دمشق‌، ج۱۵، ص۴۸۱، عمان‌، دارالبشیر.
۲۷. احمد ابن‌ حجر هیتمی‌، کف‌ الرعاع‌، ج۱، ص۷۰، به‌ کوشش‌ محمد عبدالقادر عطا، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
۲۸. محمد ابن‌ شاکر کتبی‌، عیون‌ التواریخ‌، ج۱۲، ص۲۶، به‌ کوشش‌ فیصل‌ سامر و عبدالمنعم‌ داوود، بغداد، ۱۳۹۷ق‌/ ۱۹۷۷م‌.
۲۹. یاقوت حموی‌، معجم البلدان‌، ج۱، ص۵۹۶.
۳۰. ابن‌ خلکان‌، وفیات‌، ج۴، ص۲۸۶.
۳۱. محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۳، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
۳۲. محمد ذهبی‌، سیراعلام‌ النبلاء، ج۱۹، ص۳۶۲، به‌ کوشش‌ شعیب‌ ارنؤوط و دیگران‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/ ۱۹۸۴م‌.
۳۳. عمر ابن‌ ملقن‌، طبقات‌ الاولیاء، ج۱، ص۳۱۶، به‌ کوشش‌ نورالدین‌ شریبه‌، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
۳۴. محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۳، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
۳۵. محمد ذهبی‌، میزان‌ الاعتدال‌، ج۳، ص۵۸۷، به‌ کوشش‌ علی‌ محمد بجاوی‌، قاهره‌، ۱۹۶۳م‌.
۳۶. احمد ابن‌ دمیاطی‌، المستفاد من‌ ذیل‌ تاریخ‌ بغداد، ج۱، ص۳۲، به‌ کوشش‌ قیصر ابوفرح‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۱ق‌/ ۱۹۷۱م‌.
۳۷. عبدالرحمان‌ ابن‌ رجب‌، الذیل‌ علی‌ طبقات‌ الحنابلة، ج۱، ص۸۴، به‌ کوشش‌ هانری‌ لائوست‌ و سامی‌ دهان‌، دمشق‌، ۱۳۷۰ق‌/ ۱۹۵۱م‌.
۳۸. عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، المنتظم‌، ج۹، ص۱۷۸، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۹ق‌.
۳۹. عمر ابن‌ ملقن‌، طبقات‌ الاولیاء، ج۱، ص۳۱۶، به‌ کوشش‌ نورالدین‌ شریبه‌، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
۴۰. محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۴، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
۴۱. یاقوت حموی‌، معجم الادباء، ج۱۴، ص۹۷.
۴۲. عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، المنتظم‌، ج۹، ص۱۷۸، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۹ق‌.
۴۳. عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، تلبیس‌ ابلیس‌، ج۱، ص۲۶۱، قاهره‌، ادارة الطباعة المنیریة.
۴۴. عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، المنتظم‌، ج۹، ص۱۷۸، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۹ق‌.
۴۵. ابن‌ کثیر، البدایة، ج۱۲، ص۱۷۷.
۴۶. عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، المنتظم‌، ج۹، ص۱۷۸، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۹ق‌.
۴۷. خلیل‌ صفدی‌، الوافی‌ بالوفیات‌، ج۳، ص۱۶۷، به‌ کوشش‌ هلموت‌ ری‌تر، بیروت‌، ۱۳۸۱ق‌/ ۱۹۶۱م‌.
۴۸. احمد ابن‌ حجر هیتمی‌، کف‌ الرعاع‌، ج۱، ص۶۵، به‌ کوشش‌ محمد عبدالقادر عطا، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
۴۹. احمد ابن‌ حجر هیتمی‌، کف‌ الرعاع‌، ج۱، ص۶۷، به‌ کوشش‌ محمد عبدالقادر عطا، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
۵۰. احمد ابن‌ حجر هیتمی‌، کف‌ الرعاع‌، ج۱، ص۷۰، به‌ کوشش‌ محمد عبدالقادر عطا، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
۵۱. ابن‌ خلکان‌، وفیات‌، ج۴، ص۳۹۳.
۵۲. حاجی‌ خلیفه‌، کشف‌، ج۱، ص۱۸۰.
۵۳. عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، تلبیس‌ ابلیس‌، ج۱، ص۲۳۷-۲۴۳، قاهره‌، ادارة الطباعة المنیریة.
۵۴. عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، تلبیس‌ ابلیس‌، ج۱، ص۲۶۱، قاهره‌، ادارة الطباعة المنیریة.
۵۵. احمد ابن‌ حجر هیتمی‌، کف‌ الرعاع‌، ج۱، ص۶۵، به‌ کوشش‌ محمد عبدالقادر عطا، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
۵۶. احمد ابن‌ حجر هیتمی‌، کف‌ الرعاع‌، ج۱، ص۶۹، به‌ کوشش‌ محمد عبدالقادر عطا، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
۵۷. احمد ابن‌ حجر هیتمی‌، کف‌ الرعاع‌، ج۱، ص۱۲۶، به‌ کوشش‌ محمد عبدالقادر عطا، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
۵۸. احمد ابن‌ حجر هیتمی‌، کف‌ الرعاع‌، ج۱، ص۱۲۹، به‌ کوشش‌ محمد عبدالقادر عطا، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
۵۹. عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، تلبیس‌ ابلیس‌، ج۱، ص۱۶۵، قاهره‌، ادارة الطباعة المنیریة.
۶۰. خدیویه‌، فهرست‌، ج۱، ص۲۶۹.
۶۱. کوپریلی‌، خطی‌، ج۱، ص۱۵۵- ۱۵۶.
۶۲. ظاهریه‌، خطی‌ (حدیث‌)، ج۱، ص۵۱۵، البانی‌.
۶۳. ظاهریه‌، خطی‌ (تاریخ‌)، ج۱، ص۲۰۹-۲۱۰، عش‌.
۶۴. کوپریلی‌، خطی‌، ج۱، ص۴۴.
۶۵. بغدادی‌، هدیه‌، ج۲، ص۸۷.
۶۶. عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، المنتظم‌، ج۹، ص۱۷۸، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۹ق‌.
۶۷. یوسف‌ ابن‌ جوزی‌، مرآة الزمان‌، ج۸، ص۵۰، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۷۰ق‌/ ۱۹۵۱م‌.
۶۸. احمد ابن‌ حجر هیتمی‌، کف‌ الرعاع‌، ج۱، ص۷۰، به‌ کوشش‌ محمد عبدالقادر عطا، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
۶۹. عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، المنتظم‌، ج۹، ص۱۷۸، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۹ق‌.
۷۰. یاقوت حموی‌، معجم البلدان‌، ج۴، ص۶۰۱.
۷۱. یوسف‌ ابن‌ جوزی‌، مرآة الزمان‌، ج۸، ص۴۹-۵۰، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۷۰ق‌/ ۱۹۵۱م‌.
۷۲. محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۴، ص۱۲۴۴- ۱۲۴۵، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
۷۳. احمد ابن‌ دمیاطی‌، المستفاد من‌ ذیل‌ تاریخ‌ بغداد، ج۱، ص۳۲، به‌ کوشش‌ قیصر ابوفرح‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۱ق‌/ ۱۹۷۱م‌.
۷۴. خلیل‌ صفدی‌، الوافی‌ بالوفیات‌، ج۳، ص۱۶۷، به‌ کوشش‌ هلموت‌ ری‌تر، بیروت‌، ۱۳۸۱ق‌/ ۱۹۶۱م‌.
۷۵. محمد ابن‌ شاکر کتبی‌، عیون‌ التواریخ‌، ج۱۲، ص۲۶، به‌ کوشش‌ فیصل‌ سامر و عبدالمنعم‌ داوود، بغداد، ۱۳۹۷ق‌/ ۱۹۷۷م‌.
۷۶. عمر ابن‌ ملقن‌، طبقات‌ الاولیاء، ج۱، ص۳۱۷- ۳۱۸، به‌ کوشش‌ نورالدین‌ شریبه‌، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
۷۷. بغدادی‌، هدیه‌، ج۲، ص۸۳.


منبع

[ویرایش]
دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «ابوالفضل ابن‌قیسرانی»، ج۴، ص۱۶۶۲.    


رده‌های این صفحه : حدیث شناسی | محدثین اهل سنت




جعبه ابزار