ابن‌غنام حسین بن‌ ابی‌بکر

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



اِبْن‌ِ‌غَنّام‌، حسین‌ بن‌ ابی‌بکر بن‌ غنام‌ (د ذیحجه ۱۲۲۵/ ژانویه ۱۸۱۱م‌)، مورخ‌، فقیه، ادیب‌ و از مشایخ‌ وهابی است.


تولد

[ویرایش]

ابن‌غنام‌ در مبرّر از نواحی‌ احساء متولد شد، دوران‌ کودکی‌ و نوجوانی‌ را در آن‌جا سپری‌ کرد
[۱] زرکلی‌، اعلام‌، ج۲، ص۲۵۱.
و مقدمات‌ علوم‌ را نزد علمای‌ آنجا فراگرفت. ‌
[۲] عثمان‌ ابن‌ بشر، عنوان‌ المجد فی‌ تاریخ‌ نجد، ج۱، ص۱۸۴، ریاض‌، ۱۳۸۵ق‌.


تحصیل

[ویرایش]

وی برای‌ ادامه تحصیل‌ راهی‌ دِرعیه‌، نخستین‌ پایتخت‌ آل‌ سعود شد و در زمره شاگردان‌ و مریدان‌ محمد بن‌ عبدالوهاب‌ مؤسس‌ وهابیت‌ درآمد.
[۳] عمررضا کحاله‌، معجم‌ المؤلفین‌، ج ۳، ص۳۱۷، بیروت‌، ۱۹۵۷م‌.


شاگردان

[ویرایش]

پس‌ از آن‌ به‌ تدریس زبان‌ عربی‌ و کلام‌ پرداخت‌ و کسانی‌ چون‌ سلیمان‌ و عبدالرحمان‌ نوادگان‌ محمد بن‌ عبدالوهاب‌ و همچنین‌ احمد بن‌ ناصر بن‌ معمر نزد او درس‌ خواندند.

مرگ

[ویرایش]

وی‌ در درعیه‌ درگذشت.
[۴] عمررضا کحاله‌، معجم‌ المؤلفین‌، ج ۳، ص۳۱۷، بیروت‌، ۱۹۵۷م‌.
[۵] عثمان‌ ابن‌ بشر، عنوان‌ المجد فی‌ تاریخ‌ نجد، ج۱، ص۱۸۴، ریاض‌، ۱۳۸۵ق‌.


مروج وهابی

[ویرایش]

ابن‌غنام‌ در دانشهای‌ گوناگون‌ و نیز در نظم‌ و نثر دستی‌ توانا داشت. ‌
[۶] عثمان‌ ابن‌ بشر، عنوان‌ المجد فی‌ تاریخ‌ نجد، ج۱، ص۱۸۴، ریاض‌، ۱۳۸۵ق‌.
او نخستین‌ وقایع‌نگار وهابی‌ و از مروجان‌ و مدافعان‌ عمده این‌ فرقه‌ در دوران‌ نوپایی‌ آن‌ به‌ شمار می‌رود. آثار متعدد او در ترویج‌ و توسعه افکار و تعلیمات‌ محمد بن‌ عبدالوهاب‌ نقش‌ بسزایی‌ داشت‌. او در نوشته‌هایش‌ خود را یک‌ وهابی‌ مؤمن‌ نشان‌ داد و مخالفینش‌ را کافر و دشمن‌ خدا خواند
[۷] احمد مصطفی ابوحاکمه‌، تاریخچه شرقی سعودی، ج۱، ص۲، بیروت، ۱۹۶۵.
[۸] احمد مصطفی ابوحاکمه‌، تاریخچه شرقی سعودی، ج۱، ص۳، بیروت، ۱۹۶۵.


آثار

[ویرایش]

از او دو اثر برجای‌ مانده‌ است‌:

← تاریخ‌ نجد


نام‌ اصلی‌ آن‌ «روضه الافکار و الافهام‌ لمُرتاد حال‌ الامام‌ و تعداد غزوات‌ ذوی‌ الاسلام‌» است‌. این‌ کتاب‌ که‌ به‌ درخواست‌ محمد بن‌ عبدالوهاب‌ نگارش‌ یافته‌، دارای‌ ۴ بخش‌ است‌:

←← بخش اول


نویسنده‌ در بخش‌ اول‌ به‌ تشریح‌ احوال‌ مسلمانان‌ و سرنوشت‌ اسلام‌ در عربستان‌ و دیگر کشورهای‌ اسلامی‌ نظیر مصر ، یمن‌ ، شام‌ و عراق‌ پرداخته‌ و از بعضی‌ عقاید و آداب‌ و رسوم‌ مسلمانان‌ چون‌ زیارت‌ قبور و اعتقاد به‌ نذور و طلب‌ شفاعت‌ از اولیاءالله‌، که‌ به‌ ظن‌ّ او بدعت‌ در اسلام‌ است‌، به‌ شدت‌ انتقاد کرده‌، با استناد به‌ احادیث‌ و روایاتی‌ از پیامبر اسلام ‌ (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌) درزمینه رد این‌ اعتقادات‌، آنان‌ را به‌ شرک‌ و کفر متهم‌ می‌سازد.
[۹] حسین‌ ابن‌غنام‌، تاریخ‌ نجد، ص‌ ۱۳-۷۷، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.
او در این‌ بخش‌ زمینه‌ را برای‌ توجیه‌ افکار وهابیت‌ آماده‌ ساخته‌ تا در فصول‌ بعدی‌ بدان‌ بپردازد.

←← بخش دوم


بخش‌ دوم‌ شامل‌ شرح‌ جزئیات‌ زندگی‌ شیخ‌ محمد بن‌ عبدالوهاب‌ و چگونگی‌ به‌ شهرت‌ رسیدن‌ او و تأثیر افکار و عقایدش‌ بر مردم‌ و شیوخ‌ معاصرش‌ می‌باشد.

←← بخش سوم


بخش‌ سوم‌ با عنوان‌ غزوات شامل‌ قدیم‌ترین‌ وقایع‌ جنبش‌ وهابیت‌ است‌. او شرح‌ وقایع‌ را با حوادث‌ ۱۱۵۹ق‌/۱۷۴۶م‌ آغاز می‌کند، یعنی‌ یک‌ سال‌ بعد از آنکه‌ محمد بن‌ عبدالوهاب‌ مجبور به‌ ترک‌ عُیینه‌ در نجد شد و درپی‌ یافتن‌ پناهگاهی‌ وارد درعیه‌ گردید. ابن‌غنام‌ با آنکه‌ تا ۱۲۲۵ قمری در قید حیات‌ بوده‌، اما فقط تا ۱۲۱۲ قمری به‌ شرح‌ وقایع‌ پرداخته‌ است‌.

←← بخش چهارم


بخش‌ چهارم‌ که‌ مفصل‌ترین‌ بخش‌ کتاب‌ است‌ به‌ آراء و نظرات‌ شیخ‌ محمد بن‌ عبدالوهاب‌ و نامه‌ها و پیامهای‌ او اختصاص‌ دارد و به‌ شرح‌ جزئیات‌ کیش‌ وهابیت‌ و نظرات‌ و فتاوی‌ محمد بن‌ عبدالوهاب‌ پرداخته‌ است‌.
تاریخ‌ ابن‌غنام‌ به‌ علت‌ ثبت‌ دقیق‌ مراحل‌ پیشرفت‌ و توسعه وهابیت‌ و نقل‌ وقایعی‌ که‌ خود او شاهد آن‌ها بوده‌ بسیار حائز اهمیت‌ است‌ و بدین‌ لحاظ اکثر نویسندگانی‌ که‌ در مورد تاریخ‌ معاصر جزیرةالعرب‌ تحقیق‌ کرده‌اند، آثار او را مورد استفاده‌ و استناد قرار داده‌اند.
تاریخ‌ نجد چند بار به‌ طبع‌ رسیده‌ و ظاهراً آخرین‌ چاپ‌ آن‌ در ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌ به‌ کوشش‌ ناصرالدین‌ اسد در بیروت‌ انجام‌ یافته‌ است‌.

← العقد الثمین‌ فی‌ شرح‌ احادیث‌ اصول‌الدین‌


مؤلف‌ این‌ کتاب‌ را به‌ امیر عبدالعزیز بن‌ محمد بن‌ سعود اهداء نموده‌ است‌. نسخه‌ای‌ از آن‌ در المکتبة السعودیة ریاض‌ موجود است. ‌
[۱۰] زرکلی‌، اعلام‌، ج۲، ص۲۵۱.

خود وی‌ از کتاب‌ دیگرش‌ به‌ نام‌ رفع‌ الملام‌ عن‌ الائمه الاعلام‌ یاد کرده‌ است‌ که‌ اثری‌ از آن‌ برجای‌ نیست‌.

فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) عثمان‌ ابن‌ بشر، عنوان‌ المجد فی‌ تاریخ‌ نجد، ریاض‌، ۱۳۸۵ق‌.
(۲) حسین‌ ابن‌غنام‌، تاریخ‌ نجد، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.
(۳) احمد مصطفی ابوحاکمه‌، تاریخچه شرقی سعودی، بیروت، ۱۹۶۵.
(۴) زرکلی‌، اعلام‌.
(۵) عمررضا کحاله‌، معجم‌ المؤلفین‌، بیروت‌، ۱۹۵۷م‌.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. زرکلی‌، اعلام‌، ج۲، ص۲۵۱.
۲. عثمان‌ ابن‌ بشر، عنوان‌ المجد فی‌ تاریخ‌ نجد، ج۱، ص۱۸۴، ریاض‌، ۱۳۸۵ق‌.
۳. عمررضا کحاله‌، معجم‌ المؤلفین‌، ج ۳، ص۳۱۷، بیروت‌، ۱۹۵۷م‌.
۴. عمررضا کحاله‌، معجم‌ المؤلفین‌، ج ۳، ص۳۱۷، بیروت‌، ۱۹۵۷م‌.
۵. عثمان‌ ابن‌ بشر، عنوان‌ المجد فی‌ تاریخ‌ نجد، ج۱، ص۱۸۴، ریاض‌، ۱۳۸۵ق‌.
۶. عثمان‌ ابن‌ بشر، عنوان‌ المجد فی‌ تاریخ‌ نجد، ج۱، ص۱۸۴، ریاض‌، ۱۳۸۵ق‌.
۷. احمد مصطفی ابوحاکمه‌، تاریخچه شرقی سعودی، ج۱، ص۲، بیروت، ۱۹۶۵.
۸. احمد مصطفی ابوحاکمه‌، تاریخچه شرقی سعودی، ج۱، ص۳، بیروت، ۱۹۶۵.
۹. حسین‌ ابن‌غنام‌، تاریخ‌ نجد، ص‌ ۱۳-۷۷، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.
۱۰. زرکلی‌، اعلام‌، ج۲، ص۲۵۱.


منبع

[ویرایش]
دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «حسین ابن‌غنام»، ج۴، ص۱۵۷۷.    






جعبه ابزار