آیه سقایة الحاج

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



آیه ۱۹ توبه، در شان علی علیه‌السّلام و فضیلت مجاهدان در راه خدا نازل شده است.


تعریف

[ویرایش]

به آیه ۱۹ سوره توبه «آیه سقایة الحاج» می‌گویند.

آیه مربوطه

[ویرایش]

(ا جعلتم سقایة الحاج و عمارة المسجد الحرام کمن آمن بالله و الیوم الآخر و جاهد فی سبیل الله لا یستوون عند الله و الله لا یهدی القوم الظالمین)؛
«آیا سیراب کردن حجاج و آباد ساختن مسجد الحرام را همانند (عمل) کسی قرار دادید که ایمان به خدا و روز قیامت آورده و در راه او جهاد کرده است، (این هر دو) هرگز نزد خدا مساوی نیستند، و خداوند گروه ظالمان را هدایت نمی‌کند».

شان نزول

[ویرایش]

در شان نزول این آیه و دو آیه بعد از آن، روایات مختلفی در کتب اهل سنت و شیعه نقل شده است، از جمله، دانشمند معروف اهل سنت، حاکم ابو القاسم حسکانی از «بریده» نقل می‌کند که شیبه و عباس هر کدام بر دیگری افتخار می‌کردند و در این باره مشغول سخن بودند که علی علیه‌السّلام از کنار آنها گذشت، و پرسید به چه چیز افتخار می‌کنید؟ عباس گفت امتیازی به من داده شده که احدی ندارد، و آن مساله آب دادن به حجاج خانه خدا است. شیبه گفت من تعمیر کننده مسجد الحرام (و کلید دار خانه کعبه ) هستم. علی علیه‌السّلام گفت: با اینکه از شما حیا می‌کنم باید بگویم که با این سن کم افتخاری دارم که شما ندارید، آنها پرسیدند کدام افتخار؟ فرمود: من با شمشیر، جهاد کردم تا شما ایمان به خدا و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم آوردید. عباس خشمناک برخاست و دامن کشان به سراغ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم آمد (و به عنوان شکایت) گفت: آیا نمی‌بینی علی چگونه با من سخن می‌گوید؟
پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم فرمود: علی را صدا کنید، هنگامی که به خدمت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم آمد فرمود: چرا این گونه با عمویت (عباس) سخن گفتی؟
علی علیه‌السّلام عرض کرد: ‌ای رسول خدا! اگر من او را ناراحت ساختم با بیان حقیقتی بوده است، در برابر گفتار حق هر کس می‌خواهد ناراحت شود، و هر کس می‌خواهد خشنود! جبرئیل نازل شد و گفت‌ ای محمد! پروردگارت به تو سلام می‌فرستد، و می‌گوید این آیات را بر آنها بخوان.

این روایت در کتب اهل سنت

[ویرایش]

همین روایت، به همین مضمون، یا با تفاوت کمی، در کتابهای فراوانی از اهل سنت نقل شده، مانند تفسیر طبری و ثعلبی، اسباب النزول واحدی، تفسیر خازن بغدادی، معالم التنزیل علامه بغوی، مناقب ابن مغازلی، جامع الاصول ابن اثیر، تفسیر فخر رازی و کتابهای دیگر.

معنای سقایه

[ویرایش]

«سقایه» هم مصدر است به معنی آب دادن، و هم به معنای وسیله و پیمانه‌ای است که با آن آب می‌دهند (همانگونه که در آیه ۷۰ سوره یوسف آمده است)، و هم به معنای ظرف بزرگ یا حوضی است که آب در آن می‌ریزند.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. توبه/سوره۹، آیه۱۹.    
۲. یوسف/سوره۱۲، آیه۷۰.    
۳. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۷، ص۳۲۰.    
۴. سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، الدر المنثور فی التفسیر بالماثور، ج۴، ص۱۴۵.    
۵. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیرالقرآن، ج۵، ص۲۴.    
۶. طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۲۰۳.    
۷. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج۱، ص۲۸۳.    
۸. شوشتری، نورالله بن شریف الدین، احقاق الحق و ازهاق الباطل، ج۳، ص۱۲۲-۱۲۷.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، برگرفته از مقاله «آیه سقایة الحاج».    



جعبه‌ابزار