آیات هدایت و اضلال

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



آیات دال بر هدایت و اضلال تشریعی و تکوینی را آیات هدایت و اضلال گویند.


تعریف

[ویرایش]

آیات دربردارنده مباحث هدایت (تکوینی و تشریعی) و مباحث ضلالت و اضلال را "آیات هدایت و اضلال" نامیده‌اند.

واژه هدایت و ضلالت در قرآن

[ویرایش]

واژه "هدایت" با مشتقات آن ۳۰۵ بار و واژه "ضلالت" و مشتقات آن ۲۱۳ بار در قرآن به کار رفته است.

انواع هدایت

[ویرایش]

واژه "هدایت" در قرآن در موارد فراوانی به کار رفته است؛ ولی ریشه و اساس همه آن‌ها به دو معنا برمی گردد: ۱. هدایت تکوینی؛ ۲. هدایت تشریعی.

← هدایت تکوینی


منظور از هدایت تکوینی و عمومی آن است که خداوند با عقل و فهم و فکر و وجدان و غرایز که در وجود موجودات نهاده است آنان را زیر پوشش نظام آفرینش و طبق قانون خاص و حساب شده‌ای به راه‌های زندگی و تدبیر و اداره امور خویش هدایت و رهبری می‌کند؛ مانند: (قال ربنا الذی اعطی کل شیء خلقه ثم هدی)؛ "گفت پروردگار ما کسی است که هر چیزی را خلقتی که درخور اوست داده سپس آن را هدایت فرموده است".

← هدایت تشریعی


هدایت تشریعی آن است که خداوند با پیامبران و کتاب‌های آسمانی، بشر را تعلیم و تربیت و مسیر تکامل آنان را فراهم کرده است؛ مانند: (واما ثمود فهدیناهم فاستحبوا العمی علی الهدی)؛ "و اما ثمودیان پس آنان را راهبری کردیم و (لی) کوردلی را بر هدایت ترجیح دادند".

ضلالت و اضلال در اصطلاح

[ویرایش]

"ضلالت" و "اضلال" در اصطلاح عبارت است از گرفتن نعمت توفیق و رها کردن انسان به حال خود، که نتیجه اش گمراه شدن و سرگردان ماندن در طریق هدایت است.

هدایت و اضلال در قرآن

[ویرایش]

"هدایت" و "اضلال" در قرآن، اجبار به انتخاب راه درست یا راه نادرست نیست؛ بلکه به گواهی آیات متعددی از خود قرآن کریم "هدایت" یعنی فراهم آوردن وسایل سعادت و "اضلال" به معنای از بین بردن زمینه‌های مساعد است؛ بدون این که جنبه اجباری به خود بگیرد.

جایگاه عمل

[ویرایش]

فراهم ساختن اسباب که "توفیق" نامیده می‌شود، یا برهم زدن اسباب که "سلب توفیق" نام دارد، نتیجه اعمال خود انسان‌ها است.
[۴] سبحانی، جعفر، منشور جاوید قرآن، ج۳، ص۱۴۸-۱۶۴.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. طه/سوره۲۰، آیه۵۰.    
۲. فصلت/سوره۴۱، آیه۱۷.    
۳. معرفت، محمد هادی، التمهید فی علوم القرآن، ج۳، ص۲۱۴.    
۴. سبحانی، جعفر، منشور جاوید قرآن، ج۳، ص۱۴۸-۱۶۴.
۵. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱، ص۶۷-۶۸.    
۶. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱، ص۱۵۲.    
۷. قرشی بنابی، علی اکبر، قاموس قرآن، ج۴، ص۱۹۲-۲۰۰.    
۸. قرشی بنابی، علی اکبر، قاموس قرآن، ج۷، ص۱۴۵.    
۹. طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۷، ص۳۴۶-۳۴۷.    
۱۰. طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۲، ص۵۳.    


منبع

[ویرایش]

علوم قرآنی، برگرفته از مقاله «آیات هدایت و اضلال».    



جعبه ابزار