آیات صفت مکر

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



آیات نسبت دهنده صفت مکر به خدا را آیات صفت مکر گویند.


تعریف

[ویرایش]

"مکر" به معنای تدبیر است؛ چه در کار بد باشد و چه در کار خوب.

مکر در لغت

[ویرایش]

در المفردات فی غریب القرآن و اقرب الموارد آمده است: "مکر آن است که شخص را با حیله‌ای از مقصودش منصرف کنی.

انواع مکر

[ویرایش]

مکر دو نوع است: محمود و مذموم. در مکر محمود، جنبه خوب و پسندیده کار و در مکر مذموم عکس آن مراد است".

معنای غالب

[ویرایش]

قاموس اللغة و صحاح جوهری مکر را حیله و خدعه معنا کرده‌اند که البته این دو کتاب لغت، معنای غالب را در نظر گرفته‌اند.

مکر در قرآن

[ویرایش]

واژه "مکر" و مشتقات آن ۴۳ بار در قرآن به کار رفته است که در پنج آیه، صفت مکر به خداوند نسبت داده شده است:

← آیه اول


۱. آیه ۵۴ سوره آل عمران: (ومکروا ومکر الله والله خیر الماکرین)؛ "و (دشمنان) مکر ورزیدند و خدا (در پاسخشان) مکر در میان آورد و خداوند بهترین مکرانگیزان است".

← آیه دوم


۲. آیه ۳۰ سوره انفال: (واذ یمکر بک الذین کفروا لیثبتوک او یقتلوک او یخرجوک ویمکرون ویمکر الله والله خیر الماکرین)؛ "و (یاد کن) هنگامی را که کافران درباره تو نیرنگ می‌کردند تا تو را به بند کشند یا بکشند یا (از مکه) اخراج کنند و نیرنگ می‌زدند و خدا تدبیر می‌کرد و خدا بهترین تدبیرکنندگان است".

← آیه سوم


۳. آیه ۵۰ سوره نمل: (ومکروا مکرا ومکرنا مکرا وهم لا یشعرون)؛ "و دست به نیرنگ زدند و(ما نیز) دست به نیرنگ زدیم و خبر نداشتند".

← آیه چهارم


۴. آیه ۲۱ سوره یونس: (واذا اذقنا الناس رحمة من بعد ضراء مستهم اذا لهم مکر فی آیاتنا قل الله اسرع مکرا ان رسلنا یکتبون ما تمکرون)؛ "و چون مردم را پس از آسیبی که به ایشان رسیده است رحمتی بچشانیم بناگاه آنان را در آیات ما نیرنگی است بگو نیرنگ خدا سریع تر است در حقیقت فرستادگان (فرشتگان) ما آنچه نیرنگ می‌کنید می‌نویسند".

← آیه پنجم


۵. آیه ۴۲ سوره رعد: (وقد مکر الذین من قبلهم فلله المکر جمیعا...) ؛ "و به یقین کسانی که پیش از آنان بودند نیرنگ کردند ولی همه تدبیرها نزد خداست… ".

نسبت آیات خدعه به خدا

[ویرایش]

در آیات ۹ سوره بقره و ۱۴۲ سوره نسا، خدعه و فریب نیز به خداوند نسبت داده شده است که از دو جهت جنبه ممدوح آن مراد است:

مراد از مکر خدا

[ویرایش]

اولا، منظور از مکر خدا در این آیات همان تدبیر خداوند و تقدیرهایی است که به حرمان و عذاب بدکاران می‌انجامد، و این تدبیر در مرتبه دوم و پس از مکر بندگان و به مقتضای عدالت عملی پسندیده است؛
ثانیا، مکر در مقابل مکر، ممدوح است؛ و در این آیات نیز مکر و حیله خداوند سبحان در مقابل مکر آمده و پسندیده است؛ به عبارت دیگر، خداوند به کسی حیله و خدعه نمی‌کند و کسی را فریب نمی‌دهد؛

منشا خدعه

[ویرایش]

منشا فریب دادن و حیله کردن، جهل و نقصان است و خداوند سبحان از این نقایص مبرا است؛ ولی کسی که از هدایت خداوند روی می‌گرداند، گرفتار سخط و غضب حق تعالی می‌شود؛ این معنای دیگر "مکر خدایی" است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. آل عمران/سوره۳، آیه۵۴.    
۲. انفال/سوره۸، آیه۳۰.    
۳. نمل/سوره۲۷، آیه۵۰.    
۴. یونس/سوره۱۰، آیه۲۱.    
۵. رعد/سوره۱۳، آیه۴۲.    
۶. بقره/سوره۲، آیه۹.    
۷. نساء/سوره۴، آیه۱۴۲.    
۸. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، ص۴۷۱.    
۹. قرشی بنابی، علی اکبر، قاموس قرآن، ج۶، ص۲۶۵.    
۱۰. قرشی بنابی، علی اکبر، قاموس قرآن، ج۲، ص۲۳۱-۲۳۲.    
۱۱. معرفت، محمد هادی، التمهید فی علوم القرآن، ج۳، ص۳۲۱.    
۱۲. سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، الاتقان فی علوم القرآن، ج۳، ص۲۳.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، برگرفته از مقاله «آیات صفت مکر».    



جعبه ابزار