آیات افک

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



آیات افک، آیات مربوط به داستان افترا به یکی از همسران پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم ؛ آیات ۱۱ تا ۲۰ سوره نور می باشد.


معنای لغوی

[ویرایش]

"افک" در لغت به معنای شدیدترین دروغ و افترا است. به آیات ۱۱ - ۲۰ سوره نور "آیات افک" می‌گویند (برخی، تا آیه ۲۶ این سوره را از آیات افک دانسته‌اند).

شان نزول

[ویرایش]

در بیان شان نزول این آیات گفته شده است: هرگاه رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم می‌خواست به سفر برود، میان همسران خویش قرعه می‌انداخت؛ قرعه به نام هرکس می‌افتاد، او را همراه خود می‌برد. در غزوه بنی مصطلق نیز چنین شد و قرعه به نام یکی از همسران پیامبر افتاد. هنگام بازگشت از این غزوه، شبی میانه راه، همسر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم برای قضای حاجت از لشکر مسلمانان جدا شد و سپس در پی گردنبند گسیخته اش رفت که به ناچار از لشکر دور ماند، تا این که صفوان بن معطل که مرد جوانی بود، سر رسید و او را پشت شتر سوار کرد و خود پیاده افسار شتر را می‌کشید تا به جمع مسلمانان پیوستند. در این میان، پاره‌ای از منافقان، فتنه انگیزی کرده، بر وی تهمت ناشایستی زدند که مایه دلتنگی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم شد. سرانجام پس از مدتی با نزول آیات افک، همه شایعات پایان یافت و برائت همسر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم و گناه دروغگویان ثابت گردید و آنان به خواری و خفت گرفتار شده، هشدار عذاب بزرگی را از خداوند دریافت کردند.

بخشی از این آیات

[ویرایش]

(ان الذین جاؤوا بالافک عصبة منکم لا تحسبوه شرا لکم بل هو خیر لکم لکل امرئ منهم ما اکتسب من الاثم والذی تولی کبره منهم له عذاب عظیم لولا اذ سمعتموه ظن المؤمنون والمؤمنات بانفسهم خیرا وقالوا هذا افک مبین لولا جاؤوا علیه باربعة شهداء فاذ لم یاتوا بالشهداء فاولئک عند الله هم الکاذبون)؛
«در حقیقت کسانی که آن بهتان"داستان افک" را "در میان" آوردند دسته‌ای از شما بودند آن "تهمت" را شری برای خود تصور مکنید بلکه برای شما در آن مصلحتی "بوده" است برای هر مردی از آنان "که در این کار دست داشته" همان گناهی است که مرتکب شده است و آن کس از ایشان که قسمت عمده آن را به گردن گرفته است عذابی سخت خواهد داشت! چرا هنگامی که آن "بهتان" را شنیدید مردان و زنان مؤمن گمان نیک به خود نبردند و نگفتند این بهتانی آشکار است؟ چرا چهار گواه بر "صحت" آن "بهتان" نیاوردند پس چون گواهان "لازم" را نیاورده‌اند اینانند که نزد خدا دروغگویانند».

اختلاف در مصداق

[ویرایش]

در این باره که کدام یک از همسران پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم مورد چنین اتهامی قرار گرفت، میان علمای شیعه و اهل سنت، اختلاف است؛ اهل سنت آن را درباره عایشه دانسته‌اند؛ ولی برخی از علمای شیعه آن را درباره ماریه قبطیه، مادر ابراهیم می‌دانند. ماخذ دو دیدگاه، روایاتی است که به لحاظ متن و سند، خالی از اشکال نیستند.
[۳] جمعی از محققان، قاموس القرآن الکریم (المدخل)، ج۱، ص۷۶-۷۷.
[۱۰] خرمشاهی، بهاء الدین، دانش نامه قرآن وقرآن پژوهی، ج۱، ص۷۶.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. نور/سوره۲۴، آیه۱۱ ۲۰.    
۲. نور/سوره۲۴، آیه۱۱-۱۳.    
۳. جمعی از محققان، قاموس القرآن الکریم (المدخل)، ج۱، ص۷۶-۷۷.
۴. طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۵، ص۸۷-۱۰۷.    
۵. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۴، ص۳۸۶-۴۰۹.    
۶. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیرالقرآن، ج۷، ص۲۲۷-۲۳۲.    
۷. واحدی، علی بن احمد، اسباب النزول، ص۳۱۸.    
۸. سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، لباب النقول فی اسباب النزول، ص۱۴۰.    
۹. زرقانی، محمد عبد العظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن، ج۱، ص۲۹۹.    
۱۰. خرمشاهی، بهاء الدین، دانش نامه قرآن وقرآن پژوهی، ج۱، ص۷۶.


منبع

[ویرایش]

فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، برگرفته از مقاله «آیات افک».    



جعبه ابزار