آفاقی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



آفاقی، اصطلاح فقهی مربوط به حج (منسوب به آفاق ، جمع افق : آنچه از اطراف زمین ظاهر است) به معنی کسانی که از خارج مواقیت به حرم آیند و احکام آن در باب حج آمده است.


تعریف آفاقی

[ویرایش]

دور بودن از مکه در تحقّق عنوان آفاقی معتبر است، امّا مقدار مسافت و دوری و نیز ابتدای آن مورد اختلاف است. مقدار مسافت بنابر نظر منسوب به مشهور، شانزده فرسنگ (۴۸ میل، حدود ۸۶ کیلومتر) و بنابر قول دیگر، دوازده میل است. همچنین در اینکه مبدأ این مسافت مکه است یا مسجد الحرام، دو قول است. فقیهان از آفاقی به «بعید»، «اهل آفاق» و «اهل امصار» نیز تعبیر کرده‌اند.

احکام

[ویرایش]

در کتب فقهی، آفاقی در برابر اهل مکه آمده و این اصطلاح بیشتر در فقه اهل سنت به کار رفته است
[۲] غزالی، محمد، الوجیز‌فی‌مذهب‌الامام‌الشافعی، ص۱۱۳، بیروت، دارالمعرفه، ۱۹۷۹م.
[۳] سرخسی، محمدبن‌احمد، المبسوط، ج۳، ص۱۶۷، قاهره، ۱۳۲۴ق،
در فقه شیعه ، متأخّران این اصطلاح را به کار برده‌اند
[۴] یزدی، محمدکاظم، العروه‌الوثقی، ص۵۱۶، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ق.
آفاقی از میقات معیّنی احرام می‌بندد، ولی منزل کسی که از این میقات‌ها به حرم نزدیکتر باشد، میقات اوست
[۵] مفید، محمدبن‌محمد، المقنع‌فی‌الفقه، ص۶۲، تهران، ۱۲۷۶ق.
میقات آفاقیان برحسب اختلاف جهاتی که از آن به سوی حرم می‌ایند فرق می‌کند.
بر آفاقی، حج تمتع واجب است. از این رو، عدول از آن به حج اهل مکه، یعنی حج قران یا حج افراد در غیر حال ضرورت جایز نیست.
شخصی که دو منزل دارد؛ یکی به فاصله شانزده فرسنگی مکه و دیگری کمتر از آن، اگر در منزل نخست بیشتر اقامت گزیند، حج آفاقی و اگر در منزل دوم بیشتر ساکن باشد، حج اهل مکه بر او واجب است. هر گاه مدّت اقامت وی در دو منزل یکسان باشد، می‌تواند هریک از دو حج آفاقی و اهل مکه را اختیار کند.
[۷] العروة الوثقی ج۲ ص۵۳۶

به نظر مشهور ، بر آفاقی عمره تمتع ـ که در صورت استطاعت با حج تمتع به جا آورده می‌شود ـ واجب است نه عمره مفرده . آفاقی اگر از میقات(میقات)مستطیع شود، باید حج تمتع به جا آورد و از حج او کفایت می‌کند.
[۹] مناسک حج (مراجع) ص۴۳ مسئله۵۴


← میقات آفاقیان



←← در منابع شیعه


بر آفاقی واجب است از یکی از میقات‌ها( میقات)محرم شود، مانند میقات کسانی که از سوی مدینه می‌آیند مسجد شجره (ذوالحُلَیفه)؛
[۱۰] العروة الوثقی ج۲ ص۵۵۱ ـ ۵۵۳
میقات کسانی که از سوی عراق می‌آیند بطن‌العقیق که اول آن مسلخ ، وسط آن غَمره و آخرش ذاتِ عِرق است؛ میقات کسانی که از سوی شام می‌آیند جُحفه (مَهْمَیعه)؛ میقات کسانی که از سوی طائف می‌ایند قرن‌المنازل ؛ و میقات کسانی که از سوی طائف می‌آیند قرن‌المنازل؛ و میقات کسانی که از سوی یمن می‌آیند یَلَمْلَم است. همچنان میقات راهیان از طرف مدینه را در حال اضطرار و ضرورت جُحفه گفته‌اند
[۱۱] مفید، محمدبن‌محمد، المقنع‌فی‌الفقه، ص۶۲، تهران، ۱۲۷۶ق.
[۱۲] محقق حلی. جعفربن‌حسن، شرائع‌الاسلام، ص۲۴۱، نجف، منشورات علمی، ۱۹۶۹م.


←← در منابع اهل سنّت


در منابع اهل سنّت مواقیت آفاقیان به ترتیب زیر امده است: میقات کسانی که از سوی مدینه می‌آیند ذوالحلیفه ؛ میقات راهیان از سوی شام ، جحفه ؛ میقات آیندگان از نجد ، قرن ؛ میقات آنان که از یمن می‌آیند، یلملم؛ و میقات آیندگان از نجد، قرن؛ میقات آنان که از یمن می‌آیند، یلملم؛ و میقات کسانی که از مشرق می‌آیند، ذات عِرق است.
[۱۳] غزالی، محمد، الوجیز‌فی‌مذهب‌الامام‌الشافعی، ص۱۱۳، بیروت، دارالمعرفه، ۱۹۷۹م.


فهرست منابع

[ویرایش]

۱-حکیم، محسن، مستمسک، بیروت، داراحیاءالتراث‌العربی، ۱۳۹۱ق، ۱۱/۲۹۰.
۲-سرخسی، محمدبن‌احمد، المبسوط، قاهره، ۱۳۲۴ق، ج ۳.
۳-غزالی، محمد، الوجیز‌فی‌مذهب‌الامام‌الشافعی، بیروت، دارالمعرفه، ۱۹۷۹م.
۴-محقق حلی. جعفربن‌حسن، شرائع‌الاسلام، نجف، منشورات علمی، ۱۹۶۹م.
۵-مفید، محمدبن‌محمد، المقنع‌فی‌الفقه، تهران، ۱۲۷۶ق.
۶-یزدی، محمدکاظم، العروه‌الوثقی، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ق.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. العروة الوثقی ج۴ ص۶۰۰.    
۲. غزالی، محمد، الوجیز‌فی‌مذهب‌الامام‌الشافعی، ص۱۱۳، بیروت، دارالمعرفه، ۱۹۷۹م.
۳. سرخسی، محمدبن‌احمد، المبسوط، ج۳، ص۱۶۷، قاهره، ۱۳۲۴ق،
۴. یزدی، محمدکاظم، العروه‌الوثقی، ص۵۱۶، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ق.
۵. مفید، محمدبن‌محمد، المقنع‌فی‌الفقه، ص۶۲، تهران، ۱۲۷۶ق.
۶. جواهر الکلام ج۱۸ ص۷۲    
۷. العروة الوثقی ج۲ ص۵۳۶
۸. جواهر الکلام ج۲۰ ص۴۴۹    
۹. مناسک حج (مراجع) ص۴۳ مسئله۵۴
۱۰. العروة الوثقی ج۲ ص۵۵۱ ـ ۵۵۳
۱۱. مفید، محمدبن‌محمد، المقنع‌فی‌الفقه، ص۶۲، تهران، ۱۲۷۶ق.
۱۲. محقق حلی. جعفربن‌حسن، شرائع‌الاسلام، ص۲۴۱، نجف، منشورات علمی، ۱۹۶۹م.
۱۳. غزالی، محمد، الوجیز‌فی‌مذهب‌الامام‌الشافعی، ص۱۱۳، بیروت، دارالمعرفه، ۱۹۷۹م.


منبع

[ویرایش]
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج‌۱، ص۱۴۲ - ۱۴۳.    
دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «آفاقی»، شماره۲۶۹.    


رده‌های این صفحه : حج | فقه | مواقیت




جعبه ابزار