آسانی تکالیف (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



خداوند انسان ها را به اندازه وسعشان تکلیف می‌کند.در این مقاله آیات مرتبط با آسانی تکالیف معرفی می‌شوند.

فهرست مندرجات

۱ - آسان بودن تکالیف
۲ - برداشتن تکالیف سخت
۳ - عوامل آسانی تکالیف
       ۳.۱ - اذیت
              ۳.۱.۱ - عدم حمل سلاح
              ۳.۱.۲ - حلق پیش از موعد
       ۳.۲ - اضطرار
       ۳.۳ - بیماری
              ۳.۳.۱ - بیماری هنگام جهاد
              ۳.۳.۲ - بیماری هنگام نماز خوف
              ۳.۳.۳ - بیماری روزه‌دار
              ۳.۳.۴ - بیماری محرم
              ۳.۳.۵ - تشریع تیمم
              ۳.۳.۶ - معاف شدن از تکالیف
              ۳.۳.۷ - تخفیف در تمازهای شبانه
       ۳.۴ - ترس
       ۳.۵ - ضعف
              ۳.۵.۱ - معافیت از جهاد
              ۳.۵.۲ - تخفیف بر مجاهدان
              ۳.۵.۳ - فدیه به جای روزه
       ۳.۶ - فقدان امکانات
       ۳.۷ - کوری
       ۳.۸ - لنگی
۴ - فلسفه آسانی تکالیف‌
       ۴.۱ - تعقّل‌
       ۴.۲ - جلوگیری از فساد
       ۴.۳ - شکر
       ۴.۴ - مراعات ضعف انسان‌
۵ - منشأ آسانی تکالیف‌
       ۵.۱ - آمرزشگری خدا
       ۵.۲ - حکمت خدا
       ۵.۳ - ربوبیّت خدا
       ۵.۴ - رحمت خدا
       ۵.۵ - عزّت خدا
۶ - موارد آسانی تکالیف‌
       ۶.۱ - تکلیف ازدواج‌
              ۶.۱.۱ - ازدواج با کنیز
              ۶.۱.۲ - ازدواج با همسر پسرخوانده
       ۶.۲ - تکلیف بدهکار
       ۶.۳ - تکلیف بیمار
              ۶.۳.۱ - معذوریت از جهاد
              ۶.۳.۲ - معذوریت از روزه
              ۶.۳.۳ - حلق پیش از موعد
              ۶.۳.۴ - تشریع تیمم
       ۶.۴ - تکلیف پیرزن‌
       ۶.۵ - تکلیف تنگدست‌
              ۶.۵.۱ - معافیت از جهاد مالی
       ۶.۶ - تکلیف جهاد
              ۶.۶.۱ - معافیت افراد ضعیف
              ۶.۶.۲ - معافیت بیماران
              ۶.۶.۳ - معافیت فاقدان وسیله
              ۶.۶.۴ - معافیت نابینایان
              ۶.۶.۵ - معافیت افراد لنگ
              ۶.۶.۶ - معافیت ناتوانان
       ۶.۷ - تکلیف حج‌
              ۶.۷.۱ - حلق پیش از موعد
              ۶.۷.۲ - تبدیل حکم قربانی
              ۶.۷.۳ - قربانی کردن در حد امکان
              ۶.۷.۴ - تخییر بین حلق و کفاره
       ۶.۸ - تکلیف خویشاوند
       ۶.۹ - تکلیف دوستان‌
       ۶.۱۰ - تکلیف دیه‌
       ۶.۱۱ - تکلیف روزه‌
              ۶.۱۱.۱ - آسان‌گیری بر مسافر
              ۶.۱۱.۲ - فدیه به جای روزه
              ۶.۱۱.۳ - معذوریت بیماران از روزه
              ۶.۱۱.۴ - حلیت تغذیه در شب
              ۶.۱۱.۵ - جواز آمیزش در شب
       ۶.۱۲ - تکلیف ضعیف‌
       ۶.۱۳ - تکلیف طهارت‌
       ۶.۱۴ - تکلیف قصاص‌
       ۶.۱۵ - تکلیف کفّاره‌
              ۶.۱۵.۱ - کفاره شکستن قسم
              ۶.۱۵.۲ - کفاره ظهار
              ۶.۱۵.۳ - کفاره صید محرم
              ۶.۱۵.۴ - کفاره قتل خطایی
              ۶.۱۵.۵ - کفاره حلق پیش از موعد
       ۶.۱۶ - تکلیف کلیددار
       ۶.۱۷ - تکلیف لَنگ‌
       ۶.۱۸ - تکلیف مسافر
              ۶.۱۸.۱ - برداشته شدن حکم روزه
              ۶.۱۸.۲ - طهارت مسافر فاقد آب
              ۶.۱۸.۳ - شکسته نماز خواندن
       ۶.۱۹ - تکلیف مضطر
       ۶.۲۰ - تکلیف معاشرت با یتیم‌
       ۶.۲۱ - تکلیف نابینا
       ۶.۲۲ - تکلیف نفقه‌
       ۶.۲۳ - تکلیف نماز
              ۶.۲۳.۱ - رفع وجوب نماز شب
              ۶.۲۳.۲ - نماز شکسته در سفر
              ۶.۲۳.۳ - نماز هنگام خوف
۷ - پانویس
۸ - منبع

آسان بودن تکالیف

[ویرایش]

تکالیف الهی، اموری آسان و متناسب با توان انسان‌ها:
۱. «... لاتکلف نفس الا وسعها...؛... هيچ كس موظف به بيش از مقدار توانايي خود نيست! ....»
۲.«لایکلف الله نفسا الا وسعها...؛خداوند هيچ كس را، جز به اندازه توانايي اش، تكليف نمي‌كند....»
۳. «... لا نکلف نفسا الا وسعها...؛ ... هيچكس را جز به مقدار توانائي تكليف نمي‌كنيم....»
۴. «... لایکلف الله نفسا الا ما ءاتـیها سیجعل الله بعد عسر یسرا؛...خداوند هيچكس را جز به مقدار توانائي كه به او داده تكليف نمي‌كند، خداوند به زودي بعد از سختيها آساني قرار مي‌دهد.»

برداشتن تکالیف سخت

[ویرایش]

برداشتن تکالیف سخت، از اهداف رسالت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله:
«الذین یتبعون الرسول النبی الامی... ویضع عنهم اصرهم والاغلـل التی کانت علیهم...؛آنها كه از فرستاده (خدا، آیه پيامبر «امي» پيروي مي‌كنند... و بارهاي سنگين و زنجيرهائي را كه بر آنها بود از دوش و گردنشان بر مي‌دارد....»

عوامل آسانی تکالیف

[ویرایش]
عوامل آسانی تکالیف که در قرآن ذکر شده است عبارتند از:

← اذیت

اذیت شدن در تکلیف ازجمله موارد آسانی گیری تکالیف است.

←← عدم حمل سلاح


اذیت شدن، عامل معافیت رزمندگان از حمل سلاح هنگام نماز خوف:
«و اذا کنت فیهم فاقمت لهم الصلوة فلتقم طائفة منهم معک و لیاخذوا اسلحتهم فاذا سجدوا فلیکونوا من ورائکم و لتات طائفة اخری لم یصلوا... و لاجناح علیکم ان کان بکم اذی من مطر او کنتم مرضی ان تضعوا اسلحتکم...؛و هنگامي كه در ميان آنها باشي و (در ميدان جنگ براي آنها نماز برپا كني بايد دسته‌ اي از آنها با تو (به نماز) برخيزند و بايد سلاحهاي خود را با خود برگيرند و هنگامي كه سجده كردند (و نماز را به پايان رسانيدند) بايد به پشت سر شما (به ميدان نبرد) بروند و آن دسته ديگر كه نماز نخوانده‌ اند (و مشغول پيكار بوده‌ اند) بيايند و با تو نماز بخوانند و بايد آنها وسايل دفاعي و سلاحهاي خود را با خود (در حال نماز) حمل كنند ... و اگر از باران ناراحت هستيد و يا بيمار (و مجروح) باشيد مانعي ندارد كه سلاحهاي خود را بر زمين بگذاريد....»

←← حلق پیش از موعد


اذیت شدن از ناحیه سر در حال احرام سبب جواز حلق (تراشیدن سر) پیش از موعد:
«واتموا الحج والعمرة لله... ولاتحلقوا رءوسکم حتی یبلغ الهدی محله فمن کان منکم مریضا او به اذی من راسه ففدیة من صیام او صدقة او نسک...؛و حج و عمره را براي خدا به اتمام برسانيد! ... و سرهاي خود را نتراشيد تا قرباني به محلش برسد (و در قربانگاه ذبح شود) و اگر كسي از شما بيمار بود و يا ناراحتي در سر داشت، (و ناچار بود سر خود را بتراشد،) بايد فديه و كفارهاي از قبيل روزه يا صدقه يا گوسفندي بدهد!....»

← اضطرار


اضطرار باعث برداشته شدن حکم اولیه و روا شدن ارتکاب حرام به اندازه ضرورت:
۱. «انما حرم علیکم المیتة... فمن اضطر غیر باغ و لا عاد فلا اثم علیه...؛خداوند تنها (گوشت) مردار ... حرام كرده است (ولي) آن كس كه مجبور شود (در موقع ضرورت براي حفظ جان خود از آن بخورد) در صورتي كه ستمگر و متجاوز نباشد گناهي بر او نيست....»
۲. «حرمت علیکم المیتة... فمن اضطر فی مخمصة غیر متجانف لاثم فان الله غفور رحیم؛گوشت مردار... بر شما حرام است و ... اما آنها كه در حال گرسنگي دستشان بغذاي ديگري نرسد و متمايل به گناه نباشند (مانعي ندارد كه از گوشتهاي ممنوع بخورند) خداوند آمرزنده و مهربان است.»
۳. «و ما لکم الا تاکلوا مما ذکر اسم الله علیه و قد فصل لکم ما حرم علیکم الا ما اضطررتم الیه...؛چرا از چيزهائي نميخوريد كه اسم خدا بر آنها برده شده در حالي كه (خداوند) آنچه را بر شما حرام بوده بيان كرده است، مگر اينكه ناچار باشيد (كه در اين صورت خوردن از گوشت چنان حيواناتي جائز است)....»
۴. «قل لا اجد فی ما اوحی الی محرما علی طاعم یطعمه الا ان یکون میتة او دما مسفوحا او لحم خنزیر فانه رجس او فسقا اهل لغیر الله به فمن اضطر غیر باغ و لا عاد فان ربک غفور رحیم؛بگو در آنچه بر من وحي شده، هيچ حرامي بر كسي كه غذائي مي‌خورد نمي‌يابم بجز اينكه مردار باشد يا خوني كه (از بدن حيوان) بيرون ريخته يا گوشت خوك كه اينها همه پليدند، يا حيواني كه در طريق گناه به هنگام سر بريدن، نام غير خدا (نام بتها) بر آنها برده شده است، اما كساني كه ناچار شوند بدون اينكه بخاطر لذت باشد و يا زياده از حد بخورند (گناهي بر آنها نيست) پروردگار تو آمرزنده مهربان است.»
۵. «انما حرم علیکم المیتة و الدم... فمن اضطر غیر باغ و لا عاد فان الله غفور رحیم؛خداوند تنها مردار و خون ... بر شما تحريم كرده، اما كساني كه مجبور شوند در حالي كه تجاوز و تعدي از حد ننمايند (خداوند آنها را مجازات نخواهد كرد) چرا كه خدا غفور و رحيم است.»

← بیماری

یکی از موارد آسانی تکالیف، بیماری است.

←← بیماری هنگام جهاد


بیماری، عامل جواز کناره گیری از جهاد :
۱. «... جهدوا بامولهم و انفسهم... • لیس علی الضعفاء و لا علی المرضی... حرج...؛... با اموال و جانهايشان به جهاد پرداختند... بر ضعيفان و بيماران ... ايرادي نيست (كه در ميدان مبارزه شركت نكنند) ....»
۲. «لیس علی الاعمی حرج ولا علی الاعرج حرج ولا علی المریض حرج...؛بر نابينا و افراد شل و بيمار گناهي نيست (كه با شما هم غذا شوند) و بر شما نيز گناهي نيست....» بنابر این که آیه درباره کسانی باشد که از شرکت در جهاد ناتوان بوده‌اند.
۳. «قل للمخلفین من الاعراب ستدعون الی قوم اولی باس شدید تقـتلونهم... • لیس علی الاعمی حرج و لا علی الاعرج حرج و لا علی المریض حرج...؛به متخلفان از اعراب بگو: به زودي از شما دعوت مي‌شود كه به سوي قومي جنگجو برويد و با آنها پيكار كنيد ... بر «نابينا» و «لنگ» و «بيمار» گناهي نيست (اگر در ميدان جهاد شركت نكند) ....»

←← بیماری هنگام نماز خوف


بیماری، عامل معافیت رزمندگان از حمل سلاح، هنگام نماز خوف:
«و اذا کنت فیهم فاقمت لهم الصلوة فلتقم طائفة منهم معک و لیاخذوا اسلحتهم فاذا سجدوا فلیکونوا من ورائکم و لتات طائفة اخری لم یصلوا... و لاجناح علیکم ان کان بکم اذی من مطر او کنتم مرضی ان تضعوا اسلحتکم و خذوا حذرکم...؛و هنگامي كه در ميان آنها باشي و (در ميدان جنگ براي آنها نماز برپا كني بايد دسته‌ اي از آنها با تو (به نماز) برخيزند و بايد سلاحهاي خود را با خود برگيرند و هنگامي كه سجده كردند (و نماز را به پايان رسانيدند) بايد به پشت سر شما (به ميدان نبرد) بروند و آن دسته ديگر كه نماز نخوانده‌ اند (و مشغول پيكار بوده‌ اند) بيايند و با تو نماز بخوانند و بايد آنها وسايل دفاعي و سلاحهاي خود را با خود (در حال نماز) حمل كنند ... و اگر از باران ناراحت هستيد و يا بيمار (و مجروح) باشيد مانعي ندارد كه سلاحهاي خود را بر زمين بگذاريد ولي وسايل دفاعي (مانند زره و خود) را با خود برداريد....»

←← بیماری روزه‌دار


بیماری، عامل آسان گرفتن در تکلیف روزه:
۱. «یـایها الذین ءامنوا کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم لعلکم تتقون • ... فمن کان منکم مریضا او علی سفر فعدة من ایام اخر و علی الذین یطیقونه فدیة طعام مسکین...؛اي افرادي كه ايمان آورده‌ ايد، روزه بر شما نوشته شد همان گونه كه بر كساني كه قبل از شما بودند نوشته شده، تا پرهيزكار شويد. و كساني كه از شما بيمار يا مسافر باشند روزهاي ديگري را (بجاي آن روزه بگيرند) و بر كساني كه قدرت انجام آن را ندارند (همچون بيماران مزمن و پيرمردان و پيره زنان) لازم است كفاره بدهند، مسكيني را اطعام كنند ....»
۲. «... فمن شهد منکم الشهر فلیصمه و من کان مریضا او علی سفر فعدة من ایام اخر یرید الله بکم الیسر و لا یرید بکم العسر...؛... پس آنكس كه در ماه رمضان در حضر باشد روزه بدارد، و آنكس كه بيمار يا در سفر باشد روزهاي ديگري را بجاي آن روزه بگيرد، خداوند راحتي شما را مي‌خواهد نه زحمت....»

←← بیماری محرم


بیماری، سبب آسان گرفتن و جواز حلق (سر تراشیدن) پیش از وقت آن برای مُحرِم :
«و اتموا الحج و العمرة لله... فمن کان منکم مریضا او به اذی من راسه ففدیة من صیام او صدقة او نسک...؛و حج و عمره را براي خدا به اتمام برسانيد! ... و اگر كسي از شما بيمار بود و يا ناراحتي در سر داشت، (و ناچار بود سر خود را بتراشد،) بايد فديه و كفارهاي از قبيل روزه يا صدقه يا گوسفندي بدهد! ....»

←← تشریع تیمم


آسان‌گیری با تشریع تیمم به جای وضو و غسل تکلیف برای بیمار :
۱. «... لاتقربوا الصلوة... و ان کنتم مرضی او علی سفر او جاء احد منکم من الغائط او لمستم النساء فلم تجدوا ماء فتیمموا صعیدا طیبا... ان الله کان عفوا غفورا؛... در حال مستي به نماز نزديك نشويد... و اگر بيماريد، يا مسافر، و يا «قضاي حاجت» كرده‌ ايد، و يا با زنان آميزش جنسي داشته‌ ايد، و در اين حال، آب (براي وضو و غسل) نيافتيد، با خاك پاكي تيمم كنيد! ... خداوند بخشنده و آمرزنده است.»
۲. «... اذا قمتم الی الصلوة فاغسلوا... و ان کنتم مرضی او علی سفر او جاء احد منکم من الغائط او لمستم النساء فلم تجدوا ماء فتیمموا صعیدا طیبا... ما یرید الله لیجعل علیکم من حرج...؛... هنگامي كه براي نماز بپاخاستيد بشوئيد ... و اگر بيمار يا مسافر باشيد يا يكي از شما از محل پستي آمده (قضاي حاجت كرده) يا با زنان تماس گرفته باشيد (آميزش جنسي كرده‌ ايد) و آب (براي غسل يا وضو) نيابيد با خاك پاكي تيمم كنيد ... خداوند نمي‌خواهد مشكلي براي شما ايجاد كند ....»

←← معاف شدن از تکالیف


بیماری، سبب معاف شدن از تکالیف انسان‌های سالم:
«... و لا علی المریض حرج...؛... و بر بيمار گناهي نيست....» برداشت یاد شده بر این اساس مبتنی است که جمله «و لیس علی الاعمی حرج و لا علی المریض حرج...» از جمله «و لا علی انفسکم» جدا باشد که بر این اساس، در صدد بیان قانون و اصلی کلی در رفع حکم از افراد مذکور خواهد بود.

←← تخفیف در تمازهای شبانه


پیش بینی بیمار شدن نمازگزار از عوامل تخفیف بر وی در نمازهای شبانه:
«ان ربک یعلم انک تقوم ادنی من ثلثی الیل و نصفه و ثلثه و طائفة من الذین معک و الله یقدر الیل و النهار علم ان لن تحصوه فتاب علیکم فاقرءوا ما تیسر من القرءان علم ان سیکون منکم مرضی...؛پروردگارت مي‌داند كه تو و گروهي از كساني كه با تو هستند نزديك دو سوم از شب يا نصف يا ثلث آن را بپا مي‌خيزيد، و خداوند شب و روز را اندازه گيري مي‌كند، او مي‌داند كه شما نمي‌توانيد مقدار آن را (دقيقا) اندازه گيري كنيد، لذا شما را بخشيد اكنون آن مقدار از قرآن كه براي شما ميسر است تلاوت كنيد، او مي‌داند به زودي گروهي از شما بيمار مي‌شوند....»

← ترس


ترس از فتنه دشمن، یکی از حکمت‌های کفایت نماز شکسته در سفر:
«و اذا ضربتم فی الارض فلیس علیکم جناح ان تقصروا من الصلوة ان خفتم ان یفتنکم الذین کفروا...؛و هنگامي كه سفر كنيد گناهي بر شما نيست كه نماز را كوتاه كنيد اگر از فتنه (و خطر) كافران بترسيد....»

← ضعف

ضعف مکلف باعث آسانی تکالیف می‌شود.

←← معافیت از جهاد


ضعف مکلفان، سبب معافیت از شرکت در جهاد:
«... جهدوا بامولهم و انفسهم... • لیس علی الضعفاء و لا علی المرضی و لا علی الذین لا یجدون ما ینفقون حرج... • و لا علی الذین اذا ما اتوک لتحملهم قلت لا اجد ما احملکم علیه تولوا و اعینهم تفیض من الدمع حزنا الا یجدوا ما ینفقون؛... با اموال و جانهايشان به جهاد پرداختند ... ضعيفان و بيماران و آنها كه وسيله‌ اي براي انفاق (در راه جهاد) ندارند ايرادي نيست (كه در ميدان مبارزه شركت نكنند)... و (نيز) ايرادي نيست بر آنها كه وقتي نزد تو آمدند كه آنها را بر مركبي (براي ميدان جهاد) سوار كني گفتي مركبي كه شما را بر آن سوار كنم ندارم (از نزد تو) بازگشتند در حالي كه چشمانشان اشكبار بود، چرا كه چيزي كه در راه خدا انفاق كنند نداشتند.»

←← تخفیف بر مجاهدان


ضعف و ناتوانی، سبب تخفیف بر مجاهدان در وظیفه پایداری در برابر دشمنان:
«... حرض المؤمنین علی القتال ان یکن منکم عشرون صبرون یغلبوا مائتین و ان یکن منکم مائة یغلبوا الفا من الذین کفروا... • الــن خفف الله عنکم و علم ان فیکم ضعفا فان یکن منکم مائة صابرة یغلبوا مائتین و ان یکن منکم الف یغلبوا الفین باذن الله...؛اي پيامبر! مومنان را تحريك به جنگ (با دشمن) كن، هر گاه بيست نفر با استقامت از شما باشند بر دويست نفر غلبه مي‌كنند و اگر صد نفر باشند بر هزار نفر از كساني كه كافر شدند پيروز مي‌گردند ... هم اكنون خداوند از شما تخفيف داد و دانست كه در شما ضعفي وجود دارد بنابر اين هر گاه يكصد نفر با استقامت از شما باشند بر دويست نفر پيروز مي‌شوند و اگر يكهزار نفر باشند بر دو هزار نفر به فرمان خدا غلبه خواهند كرد ....»

←← فدیه به جای روزه


برداشته شدن روزه از مکلف در صورت ناتوانی او و جانشین شدن فدیه به جای آن :
۱. «... و علی الذین یطیقونه فدیة طعام مسکین...؛... و بر كساني كه قدرت انجام آن را ندارند (همچون بيماران مزمن و پيرمردان و پيره زنان) لازم است كفاره بدهند، مسكيني را اطعام كنند....» ناتوانی انسان‌ها باعث آسان گیری خدا در تشریع احکام است.
۲. «ومن لم یستطع منکم طولا ان ینکح المحصنـت المؤمنـت فمن ما ملکت‌ایمـنکم من فتیـتکم المؤمنـت والله اعلم بایمـنکم بعضکم من بعض فانکحوهن باذن اهلهن وءاتوهن اجورهن بالمعروف... • یریدالله ان یخفف عنکم وخلق الانسـن ضعیفا؛و آنها كه توانايي ازدواج با زنان (آزاد) پاكدامن با ايمان ندارند مي‌توانند با زنان پاكدامن از بردگاني با ايمان كه در اختيار داريد ازدواج كنند، خدا آگاه به ايمان شماست، و همگي اعضاي يك پيكريد، و آنها را به اجازه صاحبان آنان ازدواج نماييد و مهر آنها را به خودشان بدهيد، ... خدا مي خواهد (با دستورهاي مربوط به ازدواج با كنيزان و مانند آن) كار را بر شما سبك كند، و انسان، ضعيف آفريده شده (و در برابر طوفان غرايز، مقاومت او كم است)»

← فقدان امکانات


فقدان امکانات، موجب تخفیف بر مکلفان از شرکت در جهاد:
«... جهدوا بامولهم و انفسهم... • لیس علی الضعفاء و لا علی المرضی و لا علی الذین لا یجدون ما ینفقون حرج... • و لا علی الذین اذا ما اتوک لتحملهم قلت لا اجد ما احملکم علیه تولوا و اعینهم تفیض من الدمع حزنا الا یجدوا ما ینفقون؛... با اموال و جانهايشان به جهاد پرداختند ... ضعيفان و بيماران و آنها كه وسيله‌ اي براي انفاق (در راه جهاد) ندارند ايرادي نيست (كه در ميدان مبارزه شركت نكنند)... و (نيز) ايرادي نيست بر آنها كه وقتي نزد تو آمدند كه آنها را بر مركبي (براي ميدان جهاد) سوار كني گفتي مركبي كه شما را بر آن سوار كنم ندارم (از نزد تو) بازگشتند در حالي كه چشمانشان اشكبار بود، چرا كه چيزي كه در راه خدا انفاق كنند نداشتند.»

← کوری


کوری، باعث معافیت از برخی تکالیف بینایان:
«لیس علی الاعمی حرج... لیس علیکم جناح ان تاکلوا جمیعا او اشتاتا...؛بر نابينا ... گناهي نيست ... بر شما گناهي نيست كه بطور دسته جمعي يا جداگانه غذا بخوريد....»

← لنگی


لنگی، سبب معاف شدن از برخی تکالیف:
«لیس علی الاعمی حرج ولا علی الاعرج حرج... لیس علیکم جناح ان تاکلوا جمیعا او اشتاتا...؛بر نابينا و افراد شل و ... گناهي نيست ... بر شما گناهي نيست كه بطور دسته جمعي يا جداگانه غذا بخوريد....»

فلسفه آسانى تكاليف‌

[ویرایش]
فلسفه و حکمت آسانی تکالیف عبارتند از:

← تعقّل‌


تعقّل، فلسفه آيات‌آسانى در احكام از سوى خدا:
«ليس على الأعمى‌ حرج و لا على الأعرج حرج و لا على المريض حرج ... كذلك يبيّن اللَّه لكم الأيت لعلّكم تعقلون؛بر نابينا و افراد شل و بيمار گناهي نيست ... اينگونه خداوند آيات را براي شما تبيين مي‌كند شايد انديشه كنيد. »

← جلوگيرى از فساد


جلوگيرى از فساد جنسى، فلسفه آسان‌گيرى خداوند در تجويز ازدواج با کنیز:
«و من لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنت المؤمنت فمن ما ملكت أيمنكم ... ذلك لمن خشى العنتَ منكم ...• يريد اللَّه أن يخفّف عنكم ...؛و آنها كه توانايي ازدواج با زنان (آزاد) پاكدامن با ايمان ندارند مي‌توانند با زنان پاكدامن از بردگاني با ايمان كه در اختيار داريد ازدواج كنند... اين اجازه (ازدواج با كنيزان) براي آنها است كه (از نظر غريزه جنسي) شديدا در زحمت باشند... خدا مي خواهد (با دستورهاي مربوط به ازدواج با كنيزان و مانند آن) كار را بر شما سبك كند....»

← شكر


شکرگزاری، فلسفه آسان بودن احكام الهى:
۱. «... فمن شهد منكم الشهر فليصمه و من كان مريضا أو على‌ سفر فعدّة من أيّام أخر يريد اللَّه بكم اليسر و لا يريد بكم العسر ... و لعلّكم تشكرون؛... پس آنكس كه در ماه رمضان در حضر باشد روزه بدارد، و آنكس كه بيمار يا در سفر باشد روزهاي ديگري را بجاي آن روزه بگيرد، خداوند راحتي شما را مي‌خواهد نه زحمت ... و شايد شكرگذاري كنيد.»
۲. «... ما يريد اللَّه ليجعل عليكم من حرج و لكن يريد ليطهّركم ... لعلّكم تشكرون؛...خداوند نمي‌خواهد مشكلي براي شما ايجاد كند بلكه مي‌خواهد شما را پاك سازد ... شايد شكر او را بجا آوريد.»

← مراعات ضعف انسان‌


ناتوانی انسان‌ها، فلسفه آسان‌گيرى خدا در تشریع احكام:
«و من لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنت المؤمنت فمن ما ملكت أيمنكم ...• يريد اللَّه أن يخفّف عنكم و خُلِقَ الانسان ضعيفاً؛و آنها كه توانايي ازدواج با زنان (آزاد) پاكدامن با ايمان ندارند مي‌توانند با زنان پاكدامن از بردگاني با ايمان كه در اختيار داريد ازدواج كنند... خدا مي خواهد (با دستورهاي مربوط به ازدواج با كنيزان و مانند آن) كار را بر شما سبك كند، و انسان، ضعيف آفريده شده (و در برابر طوفان غرايز، مقاومت او كم است)»

منشأ آسانى تكاليف‌

[ویرایش]
منشأ آسانی تکالیفبا توجه به آیات قرآن عبارتند از:

← آمرزشگرى خدا


آسان‌گيرى تكاليف بر بندگان، برخاسته از رحمت و مغفرت خدا:
۱. «إنّما حرّم عليكم الميتة ... فمن اضطرّ غير باغ و لا عاد فلا إثم عليه إنّ اللَّه غفور رحيم؛خداوند تنها (گوشت) مردار ... حرام كرده است (ولي) آن كس كه مجبور شود (در موقع ضرورت براي حفظ جان خود از آن بخورد) در صورتي كه ستمگر و متجاوز نباشد گناهي بر او نيست، خداوند بخشنده و مهربان است.»
۲. «و من لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنت المؤمنت فمن ما ملكت أيمنكم ... واللَّه غفور رحيم‌• يريد اللَّه أن يخفّف عنكم ...؛و آنها كه توانايي ازدواج با زنان (آزاد) پاكدامن با ايمان ندارند مي‌توانند با زنان پاكدامن از بردگاني با ايمان كه در اختيار داريد ازدواج كنند... و خداوند آمرزنده و مهربان است. خدا مي خواهد (با دستورهاي مربوط به ازدواج با كنيزان و مانند آن) كار را بر شما سبك كند....»
۳. «... فمن اضطرّ فى مخمصة غير متجانف لإثم فإنّ اللَّه غفور رحيم؛... اما آنها كه در حال گرسنگي دستشان بغذاي ديگري نرسد و متمايل به گناه نباشند (مانعي ندارد كه از گوشتهاي ممنوع بخورند) خداوند آمرزنده و مهربان است.»
۴. «قل لا أجد فى ما أوحى إلىّ محرّما على‌ طاعم يطعمه إلّاأن يكون ميتة أو دما مسفوحا أو لحم خنزير فإنّه رجس أو فسقا أهلّ لغير اللَّه به فمن اضطرّ غير باغ و لاعاد فإنّ ربّك غفور رحيم؛بگو در آنچه بر من وحي شده، هيچ حرامي بر كسي كه غذائي مي‌خورد نمي‌يابم بجز اينكه مردار باشد يا خوني كه (از بدن حيوان) بيرون ريخته يا گوشت خوك كه اينها همه پليدند، يا حيواني كه در طريق گناه به هنگام سر بريدن، نام غير خدا (نام بتها) بر آنها برده شده است، اما كساني كه ناچار شوند بدون اينكه بخاطر لذت باشد و يا زياده از حد بخورند (گناهي بر آنها نيست) پروردگار تو آمرزنده مهربان است.»
۵. «إنّما حرّم عليكم الميتة و الدم ... فمن اضطرّ غير باغ و لاعاد فإنّ اللَّه غفور رحيم؛خداوند تنها مردار و خون ... بر شما تحريم كرده، اما كساني كه مجبور شوند در حالي كه تجاوز و تعدي از حد ننمايند (خداوند آنها را مجازات نخواهد كرد) چرا كه خدا غفور و رحيم است.»
۶. «يا أيّها النبىّ إنّا أحللنا لك أزوجك الَّتى ءاتيت أجورهنّ و ما ملكت يمينك ممّا أفاء اللَّه عليك و بنات عمّك و بنات عمَّتك و بنات خالك و بنات خلتك التى هاجرن معك و امرأة مؤمنة إن وهبت نفسها للنبىّ إن أراد النبىّ أن يستنكحها خالصة لك من دون المؤمنين قد علمنا ما فرضنا عليهم فى أزوجهم و ما ملكت‌ أيمنهم لكيلا يكون عليك حرج و كان اللَّه غفورا رحيما؛اي پيامبر! ما همسران تو را كه مهرشان را پرداخته‌ اي براي تو حلال كرديم، و همچنين كنيزاني كه از طريق غنائمي كه خدا به تو بخشيده است مالك شده‌ اي و دختران عموي تو، و دختران عمه‌ ها، و دختران دائي تو و دختران خاله‌ ها كه با تو مهاجرت كردند، هر گاه زن با ايماني خود را به پيامبر ببخشد (و مهري براي خود قائل نشود) چنانچه پيامبر بخواهد مي‌تواند با او ازدواج كند اما چنين ازدواجي تنها براي تو مجاز است نه ساير مؤ منان، ما مي‌دانيم براي آنها در مورد همسرانشان و كنيزانشان چه حكمي مقرر داشته‌ ايم (و مصالح آنها چه ايجاب مي‌كند) اين به خاطر آن است كه مشكلي (در اداي رسالت) بر تو نبوده باشد، و خداوند آمرزنده و مهربان است. »

← حكمت خدا


حکمت الهى، مانع تشريع تكليف‌هاى سخت بر بندگان:
«... و يسئلونك عن اليتمى‌ قل إصلاح لهم خير و إن تخالطوهم فإخونكم ... و لو شاء اللَّه لأعنتكم إنّ اللَّه عزيز حكيم؛... و از تو درباره يتيمان سؤ ال مي‌كنند، بگو: اصلاح كار آنان بهتر است. و اگر زندگي خود را با زندگي آنان بياميزيد، (مانعي ندارد؛) آنها برادر (ديني) شما هستند. ... و اگر خدا بخواهد، شما را به زحمت مي‌اندازد؛ (و دستور مي‌دهد در عين سرپرستي يتيمان، زندگي و اموال آنها را بكلي از اموال خود، جدا سازيد، ولي خداوند چنين نمي‌كند؛) زيرا او توانا و حكيم است.»
جمله «ان اللَّه ...» مى‌تواند دليل بر چيزى باشد كه «لو شاء اللَّه ...» بر آن دلالت دارد و آن امتناع وقوع است؛ در نتيجه، صفت حكيم ذيل آيه، به تعلّق نگرفتن مشيّت خدا بر جعل حكم مشقّت‌آور ناظر است.

← ربوبيّت خدا


ربوبیّت خدا بر بندگان، عامل آسان‌سازى تكاليف بر آن‌ها:
«... كتب عليكم القصاص فى القتلى الحرّ بالحرّ و العبد بالعبد و الأنثى‌ بالأنثى‌ فمن عفى له من أخيه شى‌ء فاتّباع بالمعروف و أداء إليه بإحسن ذلك تخفيف من ربّكم و رحمة ...؛... حكم قصاص در مورد كشتگان بر شما نوشته شده است، آزاد در برابر آزاد، و برده در برابر برده و زن در برابر زن، پس اگر كسي از ناحيه برادر (ديني) خود مورد عفو قرار گيرد (و حكم قصاص او تبديل به خونبها گردد) بايد از راه پسنديده پيروي كند (و در طرز پرداخت ديه، حال پرداخت كننده را در نظر بگيرد) و قاتل نيز به نيكي ديه را به ولي مقتول بپردازد (و در آن مسامحه نكند) اين تخفيف و رحمتي است از ناحيه پروردگار شما....»

← رحمت خدا


آسان‌گيرى در احکام الهى، پرتوى از رحمت خدا:
۱. «إنّما حرّم عليكم الميتة ... فمن اضطرّ غير باغ و لا عاد فلا إثم عليه انّ اللَّه غفور رحيم؛خداوند تنها (گوشت) مردار ... حرام كرده است (ولي) آن كس كه مجبور شود (در موقع ضرورت براي حفظ جان خود از آن بخورد در صورتي كه ستمگر و متجاوز نباشد گناهي بر او نيست، خداوند بخشنده و مهربان است. »
۲. «... كتب عليكم القصاص فى القتلى الحرّ بالحرّ و العبد بالعبد و الأنثى‌ بالأنثى‌ فمن عفى له من أخيه شى‌ء فاتّباع بالمعروف و أداء إليه بإحسن ذلك تخفيف من ربّكم و رحمة ...؛... حكم قصاص در مورد كشتگان بر شما نوشته شده است، آزاد در برابر آزاد، و برده در برابر برده و زن در برابر زن، پس اگر كسي از ناحيه برادر (ديني) خود مورد عفو قرار گيرد (و حكم قصاص او تبديل به خونبها گردد) بايد از راه پسنديده پيروي كند (و در طرز پرداخت ديه، حال پرداخت كننده را در نظر بگيرد) و قاتل نيز به نيكي ديه را به ولي مقتول بپردازد (و در آن مسامحه نكند ) اين تخفيف و رحمتي است از ناحيه پروردگار شما....»
۳. و من لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنت المؤمنت فمن ما ملكت أيمنكم ... واللَّه غفور رحيم‌• يريد اللَّه أن يخفّف عنكم ...؛و آنها كه توانايي ازدواج با زنان (آزاد) پاكدامن با ايمان ندارند مي‌توانند با زنان پاكدامن از بردگاني با ايمان كه در اختيار داريد ازدواج كنند... و خداوند آمرزنده و مهربان است. خدا مي خواهد (با دستورهاي مربوط به ازدواج با كنيزان و مانند آن) كار را بر شما سبك كند....»
۴. «قل لا أجد فى ما أوحى إلىّ محرّما على‌ طاعم يطعمه إلّاأن يكون ميتة أو دما مسفوحا أو لحم خنزير فإنّه رجس أو فسقا أهلّ لغير اللَّه به فمن اضطرّ غير باغ و لاعاد فإنّ ربّك غفور رحيم؛بگو در آنچه بر من وحي شده، هيچ حرامي بر كسي كه غذائي مي‌خورد نمي‌يابم بجز اينكه مردار باشد يا خوني كه (از بدن حيوان) بيرون ريخته يا گوشت خوك كه اينها همه پليدند، يا حيواني كه در طريق گناه به هنگام سر بريدن، نام غير خدا (نام بتها) بر آنها برده شده است، اما كساني كه ناچار شوند بدون اينكه بخاطر لذت باشد و يا زياده از حد بخورند (گناهي بر آنها نيست) پروردگار تو آمرزنده مهربان است.»
۵. «إنّما حرّم عليكم الميتة و الدم ... فمن اضطرّ غير باغ و لاعاد فإنّ اللَّه غفور رحيم؛خداوند تنها مردار و خون... بر شما تحريم كرده، اما كساني كه مجبور شوند در حالي كه تجاوز و تعدي از حد ننمايند (خداوند آنها را مجازات نخواهد كرد) چرا كه خدا غفور و رحيم است.»
۶. «يا أيّها النبىّ إنّا أحللنا لك أزوجك الَّتى ءاتيت أجورهنّ و ما ملكت يمينك ممّا أفاء اللَّه عليك و بنات عمّك و بنات عمَّتك و بنات خالك و بنات خلتك التى هاجرن معك و امرأة مؤمنة إن وهبت نفسها للنبىّ إن أراد النبىّ أن يستنكحها خالصة لك من دون المؤمنين قد علمنا ما فرضنا عليهم فى أزوجهم و ما ملكت أيمنهم لكيلا يكون عليك حرج و كان اللَّه غفورا رحيما؛اي پيامبر! ما همسران تو را كه مهرشان را پرداخته‌ اي براي تو حلال كرديم، و همچنين كنيزاني كه از طريق غنائمي كه خدا به تو بخشيده است مالك شده‌ اي و دختران عموي تو، و دختران عمه‌ ها، و دختران دائي تو و دختران خاله‌ ها كه با تو مهاجرت كردند، هر گاه زن با ايماني خود را به پيامبر ببخشد (و مهري براي خود قائل نشود) چنانچه پيامبر بخواهد مي‌تواند با او ازدواج كند اما چنين ازدواجي تنها براي تو مجاز است نه ساير مؤ منان، ما مي‌دانيم براي آنها در مورد همسرانشان و كنيزانشان چه حكمي مقرر داشته‌ ايم (و مصالح آنها چه ايجاب مي‌كند) اين به خاطر آن است كه مشكلي (در اداي رسالت) بر تو نبوده باشد، و خداوند آمرزنده و مهربان است.»

← عزّت خدا


عزّت الهى، مانع تشريع تكليف‌هاى شاقّ بر مكلّفان:
«... ويسلونك عن اليتمى‌ قل إصلاح لّهم خير وإن تخالطوهم فإخونكم واللّه يعلم المفسد من المصلح ولو شاء اللّه لأعنتكم إنّ اللّه عزيز حكيم؛... و از تو درباره يتيمان سؤ ال مي‌كنند، بگو: «اصلاح كار آنان بهتر است. و اگر زندگي خود را با زندگي آنان بياميزيد، (مانعي ندارد؛) آنها برادر (ديني) شما هستند». (و همچون يك برادر با آنها رفتار كنيد!) خداوند، مفسدان را از مصلحان، باز مي‌شناسد. و اگر خدا بخواهد، شما را به زحمت مي‌اندازد؛ (و دستور مي‌دهد در عين سرپرستي يتيمان، زندگي و اموال آنها را بكلي از اموال خود، جدا سازيد، ولي خداوند چنين نمي‌كند؛) زيرا او توانا و حكيم است.»

موارد آسانى تكاليف‌

[ویرایش]
تکالیفی که خداوند در آن‌ها آسان وسهل گرفته است عبارتند از:

← تكليف ازدواج‌

یکی از موارد آسانی تکالیف،تکلیف ازدواجاست.

←← ازدواج با کنیز


آسان‌گيرى در ازدواج، با تشريع ازدواج با كنيزان:
«و من لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنت المؤمنت فمن ما ملكت أيمنكم ... • يريد اللَّه أن يخفّف عنكم ...؛و آنها كه توانايي ازدواج با زنان (آزاد) پاكدامن با ايمان ندارند مي‌توانند با زنان پاكدامن از بردگاني با ايمان كه در اختيار داريد ازدواج كنند... و خداوند آمرزنده و مهربان است. خدا مي خواهد (با دستورهاي مربوط به ازدواج با كنيزان و مانند آن) كار را بر شما سبك كند....»

←← ازدواج با همسر پسرخوانده


شكستن سنّت جاهلى حرمت ازدواج با همسر پسرخوانده، تسهيلى براى مؤمنان:
«... فلمّا قضى‌ زيد منها وطرا زوّجنكها لكى لا يكون على المؤمنين حرج فى أزوج أدعيائهم ...؛... هنگامي كه زيد از همسرش جدا شد ما او را به همسري تو در آورديم تا مشكلي براي مؤ منان در ازدواج با همسران پسرخوانده‌ هاي آنها هنگامي كه از آنان طلاق گيرند نباشد....»

← تكليف بدهكار


لزوم مهلت دادن به بدهکار تنگدست تا زمان توانايى او بر پرداخت بدهی:
«و إن كان ذو عسرة فنظرة إلى ميسرة ...؛و اگر (بدهكار،) قدرت پرداخت نداشته باشد، او را تا هنگام توانايي، مهلت دهيد! ....»

← تكليف بيمار

خداوند تکالیف بیماران را آسان گرفته است.

←← معذوریت از جهاد


معذور بودن بيماران از شركت در جهاد:
۱. «... جهدوا بأمولهم و أنفسهم ...• ليس على الضعفاء و لا على المرضى‌ و لا على الّذين لا يجدون ما ينفقون حرج ...؛... با اموال و جانهايشان به جهاد پرداختند ... ضعيفان و بيماران و آنها كه وسيله‌ اي براي انفاق (در راه جهاد) ندارند ايرادي نيست (كه در ميدان مبارزه شركت نكنند)....»
۲. «سيقول المخلّفون إذا انطلقتم إلى‌ مغانم لتأخذوها ذرونا نتّبعكم ...• ليس على الأعمى‌ حرج و لا على الأعرج حرج و لا على المريض حرج ...؛هنگامي كه شما در آينده براي به دست آوردن غنائمي حركت كنيد متخلفان مي‌گويند: ... بر «نابينا» و «لنگ» و «بيمار» گناهي نيست (اگر در ميدان جهاد شركت نكند) ....»

←← معذوریت از روزه


برداشته شدن تكليف روزه ماه رمضان از بيمار به دليل سختى آن:
«... فمن شهد منكم الشهر فليصمه و من كان مريضا أو على‌ سفر فعدّة من أيّام أخر يريد اللَّه بكم اليسر و لا يريد بكم العسر ...؛... پس آنكس كه در ماه رمضان در حضر باشد روزه بدارد، و آنكس كه بيمار يا در سفر باشد روزهاي ديگري را بجاي آن روزه بگيرد، خداوند راحتي شما را مي‌خواهد نه زحمت....»

←← حلق پیش از موعد


جواز حلق (سر تراشيدن)، آیه پيش از وقت آن براى مُحرِم بيمار:
«و أتمّوا الحجّ و العمرة للَّه ... و لاتحلقوا رءوسكم حتّى‌ يبلغ الهدى محلّه فمن كان منكم مريضا أو به أذى من رأسه ففدية من صيام أو صدقة أو نسك ...؛و حج و عمره را براي خدا به اتمام برسانيد! ... و سرهاي خود را نتراشيد تا قرباني به محلش برسد (و در قربانگاه ذبح شود) و اگر كسي از شما بيمار بود و يا ناراحتي در سر داشت، (و ناچار بود سر خود را بتراشد،) بايد فديه و كفارهاي از قبيل روزه يا صدقه يا گوسفندي بدهد!....»

←← تشریع تیمم


آسان‌گيرى بر بيمار با تشريع تیمّم به جاى وضو و غسل:
«... إذا قمتم إلى الصلوة فاغسلوا وجوهكم و أيديكم إلى المرافق و امسحوا برءوسكم و أرجلكم إلى الكعبين و إن كنتم جنبا فاطّهّروا و إن كنتم مرضى‌ أو على‌ سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لمستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمّموا صعيدا طيّبا فامسحوا بوجوهكم و أيديكم منه ما يريد اللَّه ليجعل عليكم من حرج ...؛اي كساني كه ايمان آورده‌ ايد هنگامي كه براي نماز بپاخاستيد صورت و دستها را تا آرنج بشوئيد و سر و پاها را تا مفصل (يا برآمدگي پشت پا) مسح كنيد و اگر جنب باشيد خود را بشوئيد (غسل كنيد) و اگر بيمار يا مسافر باشيد يا يكي از شما از محل پستي آمده (قضاي حاجت كرده) يا با زنان تماس گرفته باشيد (آميزش جنسي كرده‌ ايد) و آب (براي غسل يا وضو) نيابيد با خاك پاكي تيمم كنيد و از آن بر صورت (پيشاني) و دستها بكشيد، خداوند نمي‌خواهد مشكلي براي شما ايجاد كند....»

← تكليف پيرزن‌


معاف بودن زنان سالخورده از رعايت حجاب شرعى:
«و القوعد من النساء الَّتى لايرجون نكاحا فليس عليهنّ جناح أن يضعن ثيابهنّ غير متبرّجت بزينة ...؛و زنان از كار افتاده‌ اي كه اميد به ازدواج ندارند گناهي بر آنها نيست كه لباسهاي (روئين) خود را بر زمين بگذارند به شرط اينكه در برابر مردم خود آرائي نكنند....»
ثوب (مفرد ثياب)، آیه به معناى پيراهن است، ولى مقصود از آن در آيه شريفه- به قرينه آيه قبل- روپوش و پوشش‌هاى مخصوص زنان مسلمان است، پس «يضعن ثيابهنّ» به معناى عريان شدن نيست.

← تكليف تنگدست‌


ترغيب خدا بر آسان‌گيرى بر تنگدستان نیازمند:
«لينفق ذو سعة من سعته و من قدر عليه رزقه فلينفق ممّا ءاتيه اللَّه لايكلّف اللَّه نفسا إلّاما ءاتيها سيجعل اللَّه بعد عسر يسرا؛آنها كه امكانات وسيعي دارند بايد از امكانات وسيع خود انفاق كنند، و آنها كه تنگدستند از آنچه كه خدا به آنها داده انفاق نمايند، خداوند هيچكس را جز به مقدار توانائي كه به او داده تكليف نمي‌كند، خداوند به زودي بعد از سختيها آساني قرار مي‌دهد.»

←← معافیت از جهاد مالی


معاف بودن افراد تهیدست از جهاد مالى:
«ليس على الضعفاء و لا على المرضى‌ و لا على الّذين لا يجدون ما ينفقون حرج ...؛ضعيفان و بيماران و آنها كه وسيله‌ اي براي انفاق (در راه جهاد) ندارند ايرادي نيست (كه در ميدان مبارزه شركت نكنند)....»

← تكليف جهاد

خداوند در تکلیف جهاد آسان گرفته است و برخی افراد از شرکت در جهاد معاف شده‌اند.

←← معافیت افراد ضعیف


معافيت افراد ضعیف از شركت در جهاد:
۱. «... جهدوا بأمولهم و أنفسهم ...• ليس على الضعفاء و لا على المرضى‌ و لا على الّذين لايجدون ما ينفقون حرج ...• و لا على الّذين إذا ما أتوك لتحملهم قلت لا أجد ما أحملكم عليه تولّوا و أعينهم تفيض من الدمع حزنا ألّا يجدوا ما ينفقون؛... با اموال و جانهايشان به جهاد پرداختند ... ضعيفان و بيماران و آنها كه وسيله‌ اي براي انفاق (در راه جهاد) ندارند ايرادي نيست (كه در ميدان مبارزه شركت نكنند)... و (نيز) ايرادي نيست بر آنها كه وقتي نزد تو آمدند كه آنها را بر مركبي (براي ميدان جهاد) سوار كني گفتي مركبي كه شما را بر آن سوار كنم ندارم (از نزد تو) بازگشتند در حالي كه چشمانشان اشكبار بود، چرا كه چيزي كه در راه خدا انفاق كنند نداشتند.»
۲. «قل لّلمخلّفين من الأعراب ستدعون إلى‌ قوم أولى بأس شديد تقتلونهم أو يسلمون ...• لّيس على الأعمى‌ حرج ولا على الأعرج حرج ولا على المريض حرج ...؛به متخلفان از اعراب بگو: به زودي از شما دعوت مي‌شود كه به سوي قومي جنگجو برويد و با آنها پيكار كنيد تا اسلام بياورند ... بر «نابينا» و «لنگ» و «بيمار» گناهي نيست (اگر در ميدان جهاد شركت نكند) ....»

←← معافیت بیماران


معافيت افراد مریض از شركت در جهاد:
«لكن الرّسول والّذين ءامنوا معه جهدوا بأمولهم وأنفسهم ...• لّيس على الضّعفآء ولا على المرضى‌ ... حرج ...؛ولي پيامبر و آنها كه با او ايمان آوردند با اموال و جانهايشان به جهاد پرداختند ... ضعيفان و بيماران ... ايرادي نيست (كه در ميدان مبارزه شركت نكنند)....»

←← معافیت فاقدان وسیله


معاف بودن مؤمنان فاقد وسيله، از رفتن به جهاد:
«... جهدوا بأمولهم و أنفسهم ...• ليس على الضعفاء و لا على المرضى‌ و لا على الّذين لايجدون ما ينفقون حرج ...• و لا على الّذين إذا ما أتوك لتحملهم قلت لا أجد ما أحملكم عليه ...؛... با اموال و جانهايشان به جهاد پرداختند ... ضعيفان و بيماران و آنها كه وسيله‌ اي براي انفاق (در راه جهاد) ندارند ايرادي نيست (كه در ميدان مبارزه شركت نكنند)... و (نيز) ايرادي نيست بر آنها كه وقتي نزد تو آمدند كه آنها را بر مركبي (براي ميدان جهاد) سوار كني گفتي مركبي كه شما را بر آن سوار كنم ندارم....»

←← معافیت نابینایان


معاف بودن افراد نابینا از شركت در جهاد:
«قل للمخلّفين من الأعراب ستدعون إلى‌ قوم أولى بأس شديد تقتلونهم أو يسلمون ...• ليس على الأعمى‌ حرج و لا على الأعرج حرج و لا على المريض حرج ...؛به متخلفان از اعراب بگو: به زودي از شما دعوت مي‌شود كه به سوي قومي جنگجو برويد و با آنها پيكار كنيد تا اسلام بياورند ... بر «نابينا» و «لنگ» و «بيمار» گناهي نيست (اگر در ميدان جهاد شركت نكند) ....»

←← معافیت افراد لنگ


معاف بودن افراد لنگ از شركت در جهاد:
«قل لّلمخلّفين من الأعراب ستدعون إلى‌ قوم أولى بأس شديد تقتلونهم أو يسلمون ...• لّيس على الأعمى‌ حرج ولا على الأعرج حرج ...؛به متخلفان از اعراب بگو: به زودي از شما دعوت مي‌شود كه به سوي قومي جنگجو برويد و با آنها پيكار كنيد تا اسلام بياورند ... بر «نابينا» و «لنگ» و «بيمار» گناهي نيست (اگر در ميدان جهاد شركت نكند)....»

←← معافیت ناتوانان


ناتوانى، سبب تخفيف براى مجاهدان در وظيفه پايدارى در برابر دشمنان:
«... حرّض المؤمنين على القتال إن يكن منكم عشرون صبرون يغلبوا مائتين و إن يكن منكم مائة يغلبوا ألفا من الّذين كفروا ...• الن خفّف اللَّه عنكم و علم أنّ فيكم ضعفا فإن يكن منكم مائة صابرة يغلبوا مائتين و إن يكن منكم ألف يغلبوا ألفين بإذن اللَّه ...؛... مومنان را تحريك به جنگ (با دشمن) كن، هر گاه بيست نفر با استقامت از شما باشند بر دويست نفر غلبه مي‌كنند و اگر صد نفر باشند بر هزار نفر از كساني كه كافر شدند پيروز مي‌گردند ... هم اكنون خداوند از شما تخفيف داد و دانست كه در شما ضعفي وجود دارد بنابر اين هر گاه يكصد نفر با استقامت از شما باشند بر دويست نفر پيروز مي‌شوند و اگر يكهزار نفر باشند بر دو هزار نفر به فرمان خدا غلبه خواهند كرد ....»

← تكليف حج‌

خداونددر انجام تکلیف حج بر مکلفان آسان گرفته است.

←← حلق پیش از موعد


آسان‌گيرى بر مُحرِم، در حلق (جواز تراشيدن سر)، پيش از وقت آن به دليل بيمارى:
«و أتمّوا الحجّ و العمرة للَّه‌فإن أحصرتم فما استيسر من الهدى و لاتحلقوا رءوسكم حتّى‌ يبلغ الهدى محلّه فمن كان منكم مريضا أو به أذى من رأسه ففدية من صيام أو صدقة أو نسك ...؛و حج و عمره را براي خدا به اتمام برسانيد! و اگر محصور شديد، (و مانعي مانند ترس از دشمن يا بيماري، اجازه نداد كه پس از احرام بستن، وارد مكه شويد،) آنچه از قرباني فراهم شود (ذبح كنيد، و از احرام خارج شويد)! و سرهاي خود را نتراشيد تا قرباني به محلش برسد (و در قربانگاه ذبح شود) و اگر كسي از شما بيمار بود و يا ناراحتي در سر داشت، (و ناچار بود سر خود را بتراشد،) بايد فديه و كفارهاي از قبيل روزه يا صدقه يا گوسفندي بدهد!....»

←← تبدیل حکم قربانی


تبديل حكم قربانی به روزه براى حج‌گزار در صورت ناتوانى از قربانى كردن در حال حج:
«و أتمّوا الحجّ و العمرة للَّه‌فإن أحصرتم فما استيسر من الهدى ... فمن تمتّع بالعمرة إلى الحجّ فما استيسر من الهدى فمن لم يجد فصيام ثلثة أيّام فى الحجّ و سبعة إذا رجعتم ...؛و حج و عمره را براي خدا به اتمام برسانيد! و اگر محصور شديد، (و مانعي مانند ترس از دشمن يا بيماري، اجازه نداد كه پس از احرام بستن، وارد مكه شويد،) آنچه از قرباني فراهم شود (ذبح كنيد، و از احرام خارج شويد)! ... هر كس با ختم عمره، حج را آغاز كند، آنچه از قرباني براي او ميسر است (ذبح كند)! و هر كه نيافت، سه روز در ايام حج، و هفت روز هنگامي كه باز مي‌گرديد، روزه بدارد!....»

←← قربانی کردن در حد امکان


••• حج‌گزار، مجاز به قربانى كردن در حدّ امكان با رفع عذر بيمارى يا ترس از دشمن:
«وأتمّوا الحجّ والعمرة للّه فإن أحصرتم فما استيسر من الهدى ولاتحلقوا رءوسكم حتّى‌ يبلغ الهدى محلّه فمن كان منكم مّريضا أو به أذىً مّن رّأسه ففدية مّن صيام أو صدقة أو نسك فإذا أمنتم فمن تمتّع بالعمرة إلى الحجّ فما استيسر من الهدى ...؛و حج و عمره را براي خدا به اتمام برسانيد! و اگر محصور شديد، (و مانعي مانند ترس از دشمن يا بيماري، اجازه نداد كه پس از احرام بستن، وارد مكه شويد،) آنچه از قرباني فراهم شود (ذبح كنيد، و از احرام خارج شويد)! و سرهاي خود را نتراشيد تا قرباني به محلش برسد (و در قربانگاه ذبح شود) و اگر كسي از شما بيمار بود و يا ناراحتي در سر داشت، (و ناچار بود سر خود را بتراشد،) بايد فديه و كفارهاي از قبيل روزه يا صدقه يا گوسفندي بدهد! و هنگامي كه (از بيماري و دشمن) در امان بوديد، هر كس با ختم عمره، حج را آغاز كند، آنچه از قرباني براي او ميسر است (ذبح كند)!....»

••• مجاز بودن حج‌گزاران به قربانی کردن در حدّ امكان، در صورت واقع شدن در حصر:
«و أتمّوا الحجّ و العمرة للَّه‌فإن أحصرتم فما استيسر من الهدى ...؛و حج و عمره را براي خدا به اتمام برسانيد! و اگر محصور شديد، (و مانعي مانند ترس از دشمن يا بيماري، اجازه نداد كه پس از احرام بستن، وارد مكه شويد،) آنچه از قرباني فراهم شود (ذبح كنيد، و از احرام خارج شويد)!....»

←← تخییر بین حلق و کفاره


مخيّر بودن حج‌گزار در اداى کفّاره (روزه، صدقه يا قربانی)، در صورت تراشیدن سر خود پيش از موعد:
«وأتمّوا الحجّ والعمرة للّه ... ولاتحلقوا رءوسكم حتّى‌ يبلغ الهدى محلّه فمن كان منكم مّريضا أو به أذىً مّن رّأسه ففدية مّن صيام أو صدقة أو نسك ...؛و حج و عمره را براي خدا به اتمام برسانيد! ... و سرهاي خود را نتراشيد تا قرباني به محلش برسد (و در قربانگاه ذبح شود) و اگر كسي از شما بيمار بود و يا ناراحتي در سر داشت، (و ناچار بود سر خود را بتراشد،) بايد فديه و كفارهاي از قبيل روزه يا صدقه يا گوسفندي بدهد! ....»

← تكليف خويشاوند


جواز استفاده بستگان از خوراكى‌هاى موجود در منازل يكديگر:
«لّيس على الأعمى‌ حرج ... ولا على‌ أنفسكم أن تأكلوا من بيوتكم أو بيوت ءابائِكم أو بيوت أمّهتكم أو بيوت إخونكم أو بيوت أخوتكم أو بيوت أعممكم أو بيوت عمَّتكم أو بيوت أخولكم أو بيوت خلتكم أو ...؛بر نابينا ... گناهي نيست (كه با شما هم غذا شوند) و بر شما نيز گناهي نيست كه از خانه‌ هاي خودتان (خانه‌ هاي فرزندان يا همسرانتان كه خانه خود شما محسوب مي‌شود بدون اجازه خاصي) غذا بخوريد، و همچنين خانه‌ هاي پدرانتان، يا خانه‌ هاي مادرانتان، يا خانه‌ هاي برادرانتان، يا خانه‌ هاي خواهرانتان يا خانه‌ هاي عموهايتان، يا خانه‌ هاي عمه‌ هايتان، يا خانه‌ هاي دائيهايتان، يا خانه‌ هاي خاله‌ هايتان....»

← تكليف دوستان‌


آسان‌گيرى بر دوستان در خوردن خوراكى‌هاى منازل دوستان خود:
«لّيس على الأعمى‌ حرج و لا على أنفسكم أن تأكلوا من بيوتكم ... أو صديقكم ليس عليكم جناح أن تأكلوا جميعا أو أشتاتا ...؛بر نابينا و افراد شل و بيمار گناهي نيست (كه با شما هم غذا شوند) و بر شما نيز گناهي نيست كه از خانه‌ هاي خودتان (خانه‌ هاي فرزندان يا همسرانتان كه خانه خود شما محسوب مي‌شود بدون اجازه خاصي) غذا بخوريد... يا خانه‌ هاي دوستانتان، بر شما گناهي نيست كه بطور دسته جمعي يا جداگانه غذا بخوريد....»

← تكليف ديه‌


آسان‌گيرى براى قاتل در تجويز بخشش دیه از سوى خانواده مقتول:
«وما كان لمؤمن أن يقتل مؤمنا إلّاخطا ومن قتل مؤمنا خطا فتحرير رقبة مّؤمنة ودية مّسلّمة إلى‌ أهله إلّاأن يصَّدَّقوا ...؛براي هيچ فرد با ايماني مجاز نيست كه فرد با ايماني را به قتل برساند، مگر اينكه اين كار از روي خطا و اشتباه از او سر زند و (در عين حال) كسي كه فرد با ايماني را از روي خطا به قتل برساند بايد يك برده آزاد كند و خونبهائي به كسان او بپردازد مگر اينكه آنها خونبها را ببخشند ....»

← تكليف روزه‌

خداوند تکلیف روزه را بر مکلفان، آسان گرفته است.

←← آسان‌گیری بر مسافر


آسان‌گيرى بر مسافر، حكمت برداشته شدن حکم روزه ماه رمضان از وى:
«شهر رمضان ... فمن شهد منكم الشهر فليصمه و من كان مريضا أو على‌ سفر فعدّة من أيّام أخر يريد اللَّه بكم اليسر و لا يريد بكم العسر ...؛(آن چند روز معدود) ماه رمضان است ... پس آنكس كه در ماه رمضان در حضر باشد روزه بدارد، و آنكس كه بيمار يا در سفر باشد روزهاي ديگري را بجاي آن روزه بگيرد، خداوند راحتي شما را مي‌خواهد نه زحمت....»

←← فدیه به جای روزه


جانشين شدن فدیه به جاى روزه در صورت ناتوانى مكلّف:
«... و على الّذين يطيقونه فدية طعام مسكين فمن تطوّع خيرا فهو خير له و أن تصوموا خير لكم ...؛... و بر كساني كه قدرت انجام آن را ندارند (همچون بيماران مزمن و پيرمردان و پيره زنان) لازم است كفاره بدهند، مسكيني را اطعام كنند، و كسي كه كار خير را پذيرا شود براي او بهتر است، و روزه داشتن براي شما بهتر است....»

←← معذوریت بیماران از روزه


برداشته شدن حكم روزه در ماه رمضان از بيماران:
«شهر رمضان ... فمن شهد منكم الشهر فليصمه و من كان مريضا أو على‌ سفر فعدّة من أيّام أخر يريد اللَّه بكم اليسر و لا يريد بكم العسر ...؛ماه رمضان است ... و آنكس كه بيمار يا در سفر باشد روزهاي ديگري را بجاي آن روزه بگيرد، خداوند راحتي شما را مي‌خواهد نه زحمت....»

←← حلیت تغذیه در شب


حلّيت خوردن و آشاميدن در شب‌هاى ماه رمضان، از مصاديق آسان‌گيرى خدا بر روزه‌داران:
«... فمن شهد منكم الشهر فليصمه ... يريد اللَّه بكم اليسر و لا يريد بكم العسر ...• ... و كلوا و اشربوا حتّى‌ يتبيّن لكم الخيط الأبيض من الخيط الأسود من الفجر ثمّ أتمّوا الصيام إلى اليل ...؛... پس آنكس كه در ماه رمضان در حضر باشد روزه بدارد... خداوند راحتي شما را مي‌خواهد نه زحمت... بخوريد و بياشاميد تا رشته سپيد صبح از رشته سياه (شب) براي شما آشكار گردد، سپس روزه را تا شب تكميل كنيد....»
امر «كلوا واشربوا» طبق شأن نزول نقل شده، در مقام دفع توهّم حظر بوده و به روزه‌داران اجازه مى‌دهد كه بتوانند در شب‌هاى رمضان بخورند و بياشامند. طبق آن‌چه نقل ده، تا قبل از نزول اين آيه اگر روزه‌دار هنگام افطار مى‌خوابيد، بقيه شب را اجازه خوردن نداشت.

←← جواز آمیزش در شب


جواز آمیزش با همسر در شب‌هاى ماه رمضان، از مصاديق آسان‌گيرى خدا بر روزه داران:
«... فمن شهد منكم الشهر فليصمه ... يريد اللَّه بكم اليسر و لا يريد بكم العسر ... • أحلّ لكم ليلة الصيام الرفث إلى‌ نسائكم ...؛ ... پس آنكس كه در ماه رمضان در حضر باشد روزه بدارد... خداوند راحتي شما را مي‌خواهد نه زحمت... آميزش جنسي با همسرانتان در شب روزه داري حلال است....»

← تكليف ضعيف‌


معافيت افراد ضعيف، از جهاد:
«... جهدوا بأمولهم و أنفسهم ...• ليس على الضعفاء و لا على المرضى‌ و لا على الّذين لا يجدون ما ينفقون حرج ...؛... با اموال و جانهايشان به جهاد پرداختند ... ضعيفان و بيماران و آنها كه وسيله‌ اي براي انفاق (در راه جهاد) ندارند ايرادي نيست (كه در ميدان مبارزه شركت نكنند)....»

← تكليف طهارت‌


••• آسان‌گيرى بر بيمار با تشريع تیمّم به جاى وضو و غسل براى وى:
«... و إن كنتم مرضى‌ أو على‌ سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لمستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمّموا صعيدا طيّبا ... ما يريد اللَّه ليجعل عليكم من حرج ...؛... و اگر بيمار يا مسافر باشيد يا يكي از شما از محل پستي آمده (قضاي حاجت كرده) يا با زنان تماس گرفته باشيد (آميزش جنسي كرده‌ ايد) و آب (براي غسل يا وضو) نيابيد با خاك پاكي تيمم كنيد ... خداوند نمي‌خواهد مشكلي براي شما ايجاد كند بلكه مي‌خواهد شما را پاك سازد ....»

••• در تنگنا قرار نگرفتن مكلّف، حكمت تشريع تيمّم:
۱. «... و إن كنتم مرضى‌ أو على‌ سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لمستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمّموا صعيدا طيّبا ... إنّ اللَّه كان عفوّا غفورا؛... و اگر بيماريد، يا مسافر، و يا «قضاي حاجت» كرده‌ ايد، و يا با زنان آميزش جنسي داشته‌ ايد، و در اين حال، آب (براي وضو و غسل) نيافتيد، با خاك پاكي تيمم كنيد! ... خداوند بخشنده و آمرزنده است.»
۲. «... أو لمستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمّموا صعيدا طيّبا ... ما يريد اللَّه ليجعل عليكم من حرج ...؛... يا با زنان تماس گرفته باشيد (آميزش جنسي كرده‌ ايد) و آب (براي غسل يا وضو) نيابيد با خاك پاكي تيمم كنيد ... خداوند نمي‌خواهد مشكلي براي شما ايجاد كند....»

← تكليف قصاص‌


••• تخفيف حكم قصاص با تشريع حكم دیه:
«يا أيّها الّذين ءامنوا كتب عليكم القصاص فى القتلى ... فمن عفى له من أخيه شى‌ء فاتّباع بالمعروف و أداء إليه بإحسن ذلك تخفيف من ربّكم و رحمة ...؛اي افرادي كه ايمان آورده‌ ايد! حكم قصاص در مورد كشتگان بر شما نوشته شده است، ... پس اگر كسي از ناحيه برادر (ديني) خود مورد عفو قرار گيرد (و حكم قصاص او تبديل به خونبها گردد) بايد از راه پسنديده پيروي كند (و در طرز پرداخت ديه، حال پرداخت كننده را در نظر بگيرد) و قاتل نيز به نيكي ديه را به ولي مقتول بپردازد (و در آن مسامحه نكند) اين تخفيف و رحمتي است از ناحيه پروردگار شما....» (ذلك تخفيف) به عفو از قاتل و عدم قصاص اشاره دارد.

••• تخفيف در حكم قصاص با بيان ارزشمندتر بودن گذشت، از قصاص و عقوبت به مثل:
«وإن عاقبتم فعاقبوا بمثل ما عوقبتم به ولئن صبرتم لهو خير لّلصَّبرين؛و هر گاه خواستيد مجازات كنيد تنها به مقداري كه به شما تعدي شده كيفر دهيد. و اگر شكيبائي پيشه كنيد اينكار براي شكيبايان بهتر است.»

← تكليف كفّاره‌

خداوند در حکم کفاراتبر مکلفان آسان گرفته است.

←← کفاره شکستن قسم


••• شكستن قسم، درپى‌دارنده يكى از كفّاره‌هاى تعيين شده با رعايت توان مكلّف:
«لايؤاخذكم اللَّه باللغو فى أيمنكم و لكن يؤاخذكم بما عقّدتم الأيمن فكفَّرته إطعام عشرة مسكين من أوسط ما تطعمون أهليكم أو كسوتهم أو تحرير رقبة فمن لم يجد فصيام ثلثة أيّام ذلك كفَّرة أيمنكم إذا حلفتم ...؛خداوند شما را به خاطر سوگندهاي بيهوده (و خالي از اراده) مواخذه نمي‌كند ولي در برابر سوگندهائي كه (از روي اراده) محكم كرده‌ ايد مواخذه مي‌كند، كفاره اين گونه قسمها اطعام ده نفر مستمند، از غذاهاي معمولي است كه به خانواده خود مي‌دهيد، يا لباس پوشانيدن بر آن ده نفر و يا آزاد كردن يك برده، و كسي كه هيچكدام از اينها را نبايد سه روز روزه ميگيرد، اين كفاره سوگندهاي شماست به هنگامي كه سوگند ياد مي‌كنيد ....»

••• تبديل کفّاره شكستن قسم به سه روز روزه، در صورت ناتوانى از پرداخت كفّاره‌هاى سه‌گانه:
«لايؤاخذكم اللَّه باللغو فى أيمنكم و لكن يؤاخذكم بما عقّدتم الأيمن فكفَّرته إطعام عشرة مسكين من أوسط ما تطعمون أهليكم أو كسوتهم أو تحرير رقبة فمن لم يجد فصيام ثلثة أيّام ذلك كفَّرة أيمنكم إذا حلفتم ...؛خداوند شما را به خاطر سوگندهاي بيهوده (و خالي از اراده) مواخذه نمي‌كند ولي در برابر سوگندهائي كه (از روي اراده) محكم كرده‌ ايد مواخذه مي‌كند، كفاره اين گونه قسمها اطعام ده نفر مستمند، از غذاهاي معمولي است كه به خانواده خود مي‌دهيد، يا لباس پوشانيدن بر آن ده نفر و يا آزاد كردن يك برده، و كسي كه هيچكدام از اينها را نبايد سه روز روزه ميگيرد، اين كفاره سوگندهاي شماست به هنگامي كه سوگند ياد مي‌كنيد ....»

←← کفاره ظهار


تبديل كفّاره ظهار از آزادی برده به شصت روز، روزه و اطعام شصت مسکین (براى افراد ناتوان)، نشان از آسان‌گيرى خداوند در كفّاره ظهار:
«و الّذين يظهرون من نسائهم ثمّ يعودون لما قالوا فتحرير رقبة ...• فمن لم يجد فصيام شهرين متتابعين من قبل أن يتماسّا فمن لم يستطع فإطعام ستّين مسكينا ...؛كساني كه از همسران خود «ظهار» مي‌كنند سپس به گفته خود باز مي‌گردند بايد پيش از آميزش جنسي آنها با هم برده‌ اي را آزاد كنند... و كسي كه توانائي (بر آزاد كردن برده) نداشته باشد دو ماه متوالي قبل از آميزش جنسي روزه بگيرد، و كسي كه توانائي اين را هم نداشته باشد شصت مسكين را اطعام كند....»

←← کفاره صید محرم


قربانی و تغذيه مسكينان و روزه، كفّاره تخييرى صید در حال احرام:
«... لاتقتلوا الصيد و أنتم حرم و من قتله منكم متعمّدا فجزاء مثل ما قتل من النعم يحكم به ذوا عدل منكم هديا بلغ الكعبة أو كفَّرة طعام مسكين أو عدل ذلك صياما ...؛... شكار را در حال احرام به قتل نرسانيد و هر كس از شما عمدا آنرا به قتل برساند بايد كفاره‌ اي معادل آن از چهار پايان بدهد، كفارهاي كه دو نفر عادل از شما معادل بودن آنرا تصديق كنند، و به صورت قرباني به (حريم) كعبه برسد، يا (بجاي قرباني) اطعام مستمندان كند يا معادل آن روزه بگيرد ....»

←← کفاره قتل خطایی


تبديل آزاد كردن برده به روزه در كشتن خطايى مؤمن به روزه، در صورت عدم دستيابى به برده:
«... و من قتل مؤمنا خطا فتحرير رقبة مؤمنة و دية مسلّمة إلى‌ أهله ... فمن لم يجد فصيام شهرين متتابعين ...؛... كسي كه فرد با ايماني را از روي خطا به قتل برساند بايد يك برده آزاد كند و خونبهائي به كسان او بپردازد... و آن كس كه دسترسي (به آزاد كردن برده) ندارد دو ماه پي در پي روزه مي‌گيرد ....»

←← کفاره حلق پیش از موعد


مخيّر بودن حج‌گزار در اداى كفّاره (روزه، صدقه و يا قربانى)، در صورت تراشيدن سر خود پيش از موعد:
«وأتمّوا الحجّ والعمرة للّه فإن أحصرتم فما استيسر من الهدى ولاتحلقوا رءوسكم حتّى‌ يبلغ الهدى محلّه فمن كان منكم مّريضا أو به أذىً مّن رّأسه ففدية مّن صيام أو صدقة أو نسك ...؛و حج و عمره را براي خدا به اتمام برسانيد! و اگر محصور شديد، (و مانعي مانند ترس از دشمن يا بيماري، اجازه نداد كه پس از احرام بستن، وارد مكه شويد،) آنچه از قرباني فراهم شود (ذبح كنيد، و از احرام خارج شويد)! و سرهاي خود را نتراشيد تا قرباني به محلش برسد (و در قربانگاه ذبح شود) و اگر كسي از شما بيمار بود و يا ناراحتي در سر داشت، (و ناچار بود سر خود را بتراشد،) بايد فديه و كفارهاي از قبيل روزه يا صدقه يا گوسفندي بدهد! ....»

← تكليف كليددار


كليددار منازل ديگران، مجاز به خوردن خوراكى‌هاى موجود در منازل آنان:
«لّيس على الأعمى‌ حرج ... أو ما ملكتم مّفاتحه أو صديقكم ليس عليكم جناح أن تأكلوا جميعا أو أشتاتا ...؛بر نابينا ... گناهي نيست (كه با شما هم غذا شوند)... يا خانه‌ اي كه كليدش در اختيار شما است، يا خانه‌ هاي دوستانتان، بر شما گناهي نيست كه بطور دسته جمعي يا جداگانه غذا بخوريد....»

← تكليف لَنگ‌


آسان‌گيرى بر لَنگ و ناتوان با معاف كردن آنان از شركت در جهاد:
۱. «لّيس على الأعمى‌ حرج و لا على الأعرج حرج ...؛بر نابينا و افراد شل و بيمار گناهي نيست ....» برداشت فوق بر اساس اين احتمال است كه آيه فوق ناظر به معاف شدن افراد مذكور در آيه از جهاد بوده باشد.
۲. «قل لّلمخلّفين من الأعراب ستدعون إلى‌ قوم أولى بأس شديد تقتلونهم ...• ليس على الأعمى‌ حرج و لا على الأعرج حرج و لا على المريض حرج ...؛به متخلفان از اعراب بگو: به زودي از شما دعوت مي‌شود كه به سوي قومي جنگجو برويد و با آنها پيكار كنيد ... بر «نابينا» و «لنگ» و «بيمار» گناهي نيست (اگر در ميدان جهاد شركت نكند) ....»

← تكليف مسافر

خداوند تکالیف را بر مسافر آسان گرفته است.

←← برداشته شدن حکم روزه


رفع مشقّت، حكمت برداشته شدن حكم روزه از مسافر:
«... فمن شهد منكم الشهر فليصمه و من كان مريضا أو على‌ سفر فعدّة من أيّام أخر يريد اللَّه بكم اليسر و لا يريد بكم العسر ...؛... پس آنكس كه در ماه رمضان در حضر باشد روزه بدارد، و آنكس كه بيمار يا در سفر باشد روزهاي ديگري را بجاي آن روزه بگيرد، خداوند راحتي شما را مي‌خواهد نه زحمت....»

←← طهارت مسافر فاقد آب


تسهيل بر مسافرِ فاقد آب، حكمت تشريع تيمّم به جاى وضو و غسل:
«... إذا قمتم إلى الصلوة فاغسلوا وجوهكم و أيديكم إلى المرافق و امسحوا برءوسكم و أرجلكم إلى الكعبين ... و إن كنتم مرضى‌ أو على‌ سفر و او جاء احد منكم من الغائط او لمستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمّموا صعيدا طيّبا ... ما يريد اللَّه ليجعل عليكم من حرج ...؛... هنگامي كه براي نماز بپاخاستيد صورت و دستها را تا آرنج بشوئيد و سر و پاها را تا مفصل (يا برآمدگي پشت پا) مسح كنيد ... و اگر بيمار يا مسافر باشيد يا يكي از شما از محل پستي آمده (قضاي حاجت كرده) يا با زنان تماس گرفته باشيد (آميزش جنسي كرده‌ ايد) و آب (براي غسل يا وضو) نيابيد با خاك پاكي تيمم كنيد ... خداوند نمي‌خواهد مشكلي براي شما ايجاد كند .....»

←← شکسته نماز خواندن


برداشته شدن تكليف نماز تمام از مسافر، در صورت ترس از دشمن:
«و إذا ضربتم فى الأرض فليس عليكم جناح أن تقصروا من الصلوة إن خفتم أن يفتنكم الّذين كفروا ...؛و هنگامي كه سفر كنيد گناهي بر شما نيست كه نماز را كوتاه كنيد اگر از فتنه (و خطر) كافران بترسيد....»

← تكليف مضطر


انعطاف‌پذيرى احکام اوّليّه درباره مضطر:
۱. «إنّما حرّم عليكم الميتة ... فمن اضطرّ غير باغ و لا عاد فلا إثم عليه ...؛خداوند تنها (گوشت) مردار ... حرام كرده است (ولي) آن كس كه مجبور شود (در موقع ضرورت براي حفظ جان خود از آن بخورد) در صورتي كه ستمگر و متجاوز نباشد....»
۲. «حرّمت عليكم الميتة ... فمن اضطرّ فى مخمصة غير متجانف لإثم فإنّ اللَّه غفور رحيم؛گوشت مردار ... حرام است... اما آنها كه در حال گرسنگي دستشان بغذاي ديگري نرسد و متمايل به گناه نباشند (مانعي ندارد كه از گوشتهاي ممنوع بخورند) خداوند آمرزنده و مهربان است.»
۳. «و ما لكم ألّا تأكلوا ممّا ذكر اسم اللَّه عليه و قد فصّل لكم ما حرّم عليكم إلّاما اضطررتم إليه ...؛چرا از چيزهائي نميخوريد كه اسم خدا بر آنها برده شده در حالي كه (خداوند) آنچه را بر شما حرام بوده بيان كرده است، مگر اينكه ناچار باشيد (كه در اين صورت خوردن از گوشت چنان حيواناتي جائز است)....»
۴. «قل لا أجد فى ما أوحى إلىّ محرّما على‌ طاعم يطعمه إلّا ... فمن اضطرّ غير باغ و لا عاد فإنّ ربّك غفور رحيم؛بگو در آنچه بر من وحي شده، هيچ حرامي بر كسي كه غذائي مي‌خورد نمي‌يابم بجز اينكه ... كساني كه ناچار شوند بدون اينكه بخاطر لذت باشد و يا زياده از حد بخورند (گناهي بر آنها نيست) پروردگار تو آمرزنده مهربان است.»
۵.«إنّما حرّم عليكم الميتة و الدم ... فمن اضطرّ غير باغ و لا عاد فإنّ اللَّه غفور رحيم؛خداوند تنها مردار و خون ... بر شما تحريم كرده، اما كساني كه مجبور شوند در حالي كه تجاوز و تعدي از حد ننمايند (خداوند آنها را مجازات نخواهد كرد) چرا كه خدا غفور و رحيم است.»

← تكليف معاشرت با يتيم‌


تعلّق اراده الهى بر آسان‌گيرى در معاشرت با ایتام:
«... و يسئلونك عن اليتمى‌ قل إصلاح لهم خير و إن تخالطوهم فإخونكم و اللَّه يعلم المفسد من المصلح و لو شاء اللَّه لأعنتكم ...؛... و از تو درباره يتيمان سؤ ال مي‌كنند، بگو: «اصلاح كار آنان بهتر است. و اگر زندگي خود را با زندگي آنان بياميزيد، (مانعي ندارد؛) آنها برادر (ديني) شما هستند». (و همچون يك برادر با آنها رفتار كنيد!) خداوند، مفسدان را از مصلحان، باز مي‌شناسد. و اگر خدا بخواهد، شما را به زحمت مي‌اندازد؛ (و دستور مي‌دهد در عين سرپرستي يتيمان، زندگي و اموال آنها را بكلي از اموال خود، جدا سازيد، ولي خداوند چنين نمي‌كند؛) ....»

← تكليف نابينا


برداشته شدن تكليف جهاد از نابینایان:
۱. «لّيس على الأعمى‌ حرج ...؛بر نابينا ... گناهي نيست....»
۲. «قل لّلمخلّفين من الأعراب ستدعون إلى‌ قوم أولى بأس شديد تقتلونهم ...• ليس على الأعمى‌ حرج و لا على الأعرج حرج و لا على المريض حرج ...؛به متخلفان از اعراب بگو: به زودي از شما دعوت مي‌شود كه به سوي قومي جنگجو برويد و با آنها پيكار كنيد ... بر «نابينا» و «لنگ» و «بيمار» گناهي نيست (اگر در ميدان جهاد شركت نكند) ....»

← تكليف نفقه‌


توان مالى مردان، ملاك پرداخت نفقه به زن شيرده مطلّقه:
۱. «... وعلى المولود له رزقهنّ وكسوتهنّ بالمعروف لاتكلّف نفس إلّاوسعها ... وعلى الوارث مثل ذلك ...؛... و بر آن كس كه فرزند براي او متولد شده (پدر)، لازم است خوراك و پوشاك مادر را به طور شايسته (در مدت شير دادن بپردازد، حتي اگر طلاق گرفته باشد). هيچ كس موظف به بيش از مقدار توانايي خود نيست! ... و بر وارث او نيز لازم است اين كار را انجام دهد (هزينه مادر را در دوران شيرخوارگي تامين نمايد)....»
۲.«... و إن كنّ أولت حمل فأنفقوا عليهنّ حتّى‌ يضعن حملهنّ فإن أرضعن لكم فاتوهنّ‌أجورهنّ ...• لينفق ذو سعة من سعته و من قدر عليه رزقه فلينفق ممّا ءاتيه اللَّه لايكلّف اللَّه نفسا إلّاما ءاتيها سيجعل اللَّه بعد عسر يسرا؛... و هرگاه باردار باشند نفقه آنها را بپردازيد تا وضع حمل كنند، و اگر براي شما فرزند را شير دهند پاداش ‌ آنها را بپردازيد، ... آنها كه امكانات وسيعي دارند بايد از امكانات وسيع خود انفاق كنند، و آنها كه تنگدستند از آنچه كه خدا به آنها داده انفاق نمايند، خداوند هيچكس را جز به مقدار توانائي كه به او داده تكليف نمي‌كند، خداوند به زودي بعد از سختيها آساني قرار مي‌دهد.»

← تكليف نماز

خداوند تکلیف نماز را بر مکالفان سهل و آسان گرفته است.

←← رفع وجوب نماز شب


••• آسان گيرى در اداى نماز شب با رفع وجوب آن:
«إنّ ربّك يعلم أنّك تقوم أدنى‌ من ثلثى اليل و نصفه و ثلثه و طائفة من الّذين معك و اللَّه يقدّر اليل و النهار علم أن لن تحصوه فتاب عليكم فاقرءوا ما تيسّر من القرءان علم أن سيكون منكم مرضى‌ و ءاخرون يضربون فى الأرض ... فاقرءوا ما تيسّر منه ...؛پروردگارت مي‌داند كه تو و گروهي از كساني كه با تو هستند نزديك دو سوم از شب يا نصف يا ثلث آن را بپا مي‌خيزيد، و خداوند شب و روز را اندازه گيري مي‌كند، او مي‌داند كه شما نمي‌توانيد مقدار آن را (دقيقا) اندازه گيري كنيد، لذا شما را بخشيد اكنون آن مقدار از قرآن كه براي شما ميسر است تلاوت كنيد، او مي‌داند به زودي گروهي از شما بيمار مي‌شوند، و گروهي ديگر براي به دست آوردن فضل الهي (و كسب روزي) به سفر مي‌روند... پس آن مقدار كه براي شما ممكن است از آن تلاوت كنيد....»

••• بيمارى و سفر و جهاد، از اسباب تخفيف در اداى نماز شب:
«إنّ ربّك يعلم أنّك تقوم أدنى‌ من ثلثى اليل و نصفه و ثلثه و طائفة من الّذين معك و اللَّه يقدّر اليل و النهار علم أن لن تحصوه فتاب عليكم فاقرءوا ما تيسّر من القرءان علم أن سيكون منكم مرضى‌ و ءاخرون يضربون فى الأرض يبتغون من فضل اللَّه و ءاخرون يقتلون فى سبيل‌اللَّه ...؛پروردگارت مي‌داند كه تو و گروهي از كساني كه با تو هستند نزديك دو سوم از شب يا نصف يا ثلث آن را بپا مي‌خيزيد، و خداوند شب و روز را اندازه گيري مي‌كند، او مي‌داند كه شما نمي‌توانيد مقدار آن را (دقيقا) اندازه گيري كنيد، لذا شما را بخشيد اكنون آن مقدار از قرآن كه براي شما ميسر است تلاوت كنيد، او مي‌داند به زودي گروهي از شما بيمار مي‌شوند، و گروهي ديگر براي به دست آوردن فضل الهي (و كسب روزي) به سفر مي‌روند، و گروهي ديگري در راه خدا جهاد مي‌كنند....»

←← نماز شکسته در سفر


كفايت نماز شكسته در سفر (براى جهاد)، هنگام ترس از فتنه دشمن:
«و إذا ضربتم فى الأرض فليس عليكم جناح أن تقصروا من الصلوة إن خفتم أن يفتنكم الّذين كفروا ...؛و هنگامي كه سفر كنيد گناهي بر شما نيست كه نماز را كوتاه كنيد اگر از فتنه (و خطر) كافران بترسيد....»

←← نماز هنگام خوف


••• معافيت رزمندگان از حمل سلاح هنگام نماز خوف در صورت بيمارى يا در آزار بودن به سبب نزول باران:
«و إذا كنت فيهم فأقمت لهم الصلوة فلتقم طائفة منهم معك و ليأخذوا أسلحتهم فإذا سجدوا فليكونوا من ورائكم و لتأت طائفة أخرى‌ لم يصلّوا ... و لاجناح عليكم إن كان بكم أذى من مطر أو كنتم مرضى‌ أن تضعوا أسلحتكم و خذوا حذركم ...؛و هنگامي كه در ميان آنها باشي و (در ميدان جنگ براي آنها نماز برپا كني بايد دسته‌ اي از آنها با تو (به نماز) برخيزند و بايد سلاحهاي خود را با خود برگيرند و هنگامي كه سجده كردند (و نماز را به پايان رسانيدند) بايد به پشت سر شما (به ميدان نبرد) بروند و آن دسته ديگر كه نماز نخوانده‌ اند (و مشغول پيكار بوده‌ اند) بيايند و با تو نماز بخوانند و بايد آنها وسايل دفاعي و سلاحهاي خود را با خود (در حال نماز) حمل كنند ... و اگر از باران ناراحت هستيد و يا بيمار (و مجروح) باشيد مانعي ندارد كه سلاحهاي خود را بر زمين بگذاريد ولي وسايل دفاعي (مانند زره و خود) را با خود برداريد....»

••• كافى بودن انجام نماز به صورت پياده يا سواره در حال خوف:
«فإن خفتم فرجالًا أو ركبانًا فإذا أمنتم فاذكروا اللّه كما علّمكم مّا لم تكونوا تعلمون؛و اگر (به خاطر جنگ، يا خطر ديگري) بترسيد، (نماز را) در حال پياده يا سواره انجام دهيد! اما هنگامي كه امنيت خود را باز يافتيد، خدا را ياد كنيد! ( نماز را به صورت معمولي بخوانيد!) همانگونه كه خداوند، چيزهايي را كه نميدانستيد، به شما تعليم داد.»

پانویس

[ویرایش]
 
۱. بقره/سوره۲، آیه۲۳۳.    
۲. بقره/سوره۲، آیه۲۸۶.    
۳. انعام/سوره۶، آیه۱۵۲.    
۴. اعراف/سوره۷، آیه۴۲.    
۵. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۶۲.    
۶. طلاق/سوره۶۵، آیه۷.    
۷. اعراف/سوره۷، آیه۱۵۷.    
۸. نساء/سوره۴، آیه۱۰۲.    
۹. بقره/سوره۲، آیه۱۹۶.    
۱۰. بقره/سوره۲، آیه۱۷۳.    
۱۱. مائده/سوره۵، آیه۳.    
۱۲. انعام/سوره۶، آیه۱۱۹.    
۱۳. انعام/سوره۶، آیه۱۴۵.    
۱۴. نحل/سوره۱۶، آیه۱۱۵.    
۱۵. توبه/سوره۹، آیه۸۸.    
۱۶. توبه/سوره۹، آیه۹۱.    
۱۷. نور/سوره۲۴، آیه۶۱.    
۱۸. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۱۹۳.    
۱۹. فتح/سوره۴۸، آیه۱۶.    
۲۰. فتح/سوره۴۸، آیه۱۷.    
۲۱. نساء/سوره۴، آیه۱۰۲.    
۲۲. بقره/سوره۲، آیه۱۸۳.    
۲۳. بقره/سوره۲، آیه۱۸۴.    
۲۴. بقره/سوره۲، آیه۱۸۵.    
۲۵. بقره/سوره۲، آیه۱۹۶.    
۲۶. نساء/سوره۴، آیه۴۳.    
۲۷. مائده/سوره۵، آیه۶.    
۲۸. نور/سوره۲۴، آیه۶۱.    
۲۹. طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۷، ص۲۷۲.    
۳۰. مزمل/سوره۷۳، آیه۲۰.    
۳۱. نساء/سوره۴، آیه۱۰۱.    
۳۲. توبه/سوره۹، آیه۸۸.    
۳۳. توبه/سوره۹، آیه۹۱.    
۳۴. توبه/سوره۹، آیه۹۲.    
۳۵. انفال/سوره۸، آیه۶۵.    
۳۶. انفال/سوره۸، آیه۶۶.    
۳۷. بقره/سوره۲، آیه۱۸۴.    
۳۸. نساء/سوره۴، آیه۲۵.    
۳۹. نساء/سوره۴، آیه۲۸.    
۴۰. توبه/سوره۹، آیه۸۸.    
۴۱. توبه/سوره۹، آیه۹۱.    
۴۲. توبه/سوره۹، آیه۹۲.    
۴۳. نور/سوره۲۴، آیه۶۱.    
۴۴. نور/سوره۲۴، آیه۶۱.    
۴۵. نور/سوره۲۴، آیه۶۱.    
۴۶. نساء/سوره۴، آیه۲۵.    
۴۷. نساء/سوره۴، آیه۲۸.    
۴۸. بقره/سوره۲، آیه۱۸۵.    
۴۹. مائده/سوره۵، آیه۶.    
۵۰. نساء/سوره۴، آیه۲۵.    
۵۱. نساء/سوره۴، آیه ۲۸.    
۵۲. بقره/سوره۲، آیه۱۷۳.    
۵۳. نساء/سوره۴، آیه۲۵.    
۵۴. نساء/سوره۴، آیه۲۸.    
۵۵. مائده/سوره۵، آیه۳.    
۵۶. انعام/سوره۶، آیه۱۴۵.    
۵۷. نحل/سوره۱۶، آیه۱۱۵.    
۵۸. احزاب/سوره۳۳، آیه۵۰.    
۵۹. بقره/سوره۲، آیه۲۲۰.    
۶۰. بقره/سوره۲، آیه۱۷۸.    
۶۱. بقره/سوره۲، آیه۱۷۳.    
۶۲. بقره/سوره۲، آیه۱۷۸.    
۶۳. نساء/سوره۴، آیه۲۵.    
۶۴. نساء/سوره۴، آیه۲۸.    
۶۵. أنعام/سوره۶، آیه۱۴۵.    
۶۶. نحل/سوره۱۶، آیه۱۱۵.    
۶۷. احزاب/سوره۳۳، آیه۵۰.    
۶۸. بقره/سوره۲، آیه۲۲۰.    
۶۹. نساء/سوره۴، آیه۲۸۵.    
۷۰. نساء/سوره۴، آیه۲۸.    
۷۱. احزاب/سوره۳۳، آیه۳۷.    
۷۲. بقره/سوره۲، آیه۲۸۰.    
۷۳. توبه/سوره۹، آیه۸۸.    
۷۴. توبه/سوره۹، آیه۹۱.    
۷۵. فتح/سوره۴۸، آیه۱۵.    
۷۶. فتح/سوره۴۸، آیه۱۷.    
۷۷. بقره/سوره۲، آیه۱۸۵.    
۷۸. بقره/سوره۲، آیه۱۹۶.    
۷۹. مائده/سوره۵، آیه۶.    
۸۰. نور/سوره۲۴، آیه۶۰.    
۸۱. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۷، ص۲۷۱.    
۸۲. طلاق/سوره۶۵، آیه۷.    
۸۳. توبه/سوره۹، آیه۹۱.    
۸۴. توبه/سوره۹، آیه۸۸.    
۸۵. توبه/سوره۹، آیه۹۱.    
۸۶. توبه/سوره۹، آیه۹۲.    
۸۷. فتح/سوره۴۸، آیه۱۶.    
۸۸. فتح/سوره۴۸، آیه۱۷.    
۸۹. توبه/سوره۹، آیه۸۸.    
۹۰. توبه/سوره۹، آیه۹۱.    
۹۱. توبه/سوره۹، آیه۸۸.    
۹۲. توبه/سوره۹، آیه۹۱.    
۹۳. توبه/سوره۹، آیه۹۲.    
۹۴. فتح/سوره۴۸، آیه۱۶.    
۹۵. فتح/سوره۴۸، آیه۱۷.    
۹۶. فتح/سوره۴۸، آیه۱۶.    
۹۷. فتح/سوره۴۸، آیه۱۷.    
۹۸. انفال/سوره۸، آیه۶۵.    
۹۹. انفال/سوره۸، آیه۶۶.    
۱۰۰. بقره/سوره۲، آیه۱۹۶.    
۱۰۱. بقره/سوره۲، آیه۱۹۶.    
۱۰۲. بقره/سوره۲، آیه۱۹۶.    
۱۰۳. بقره/سوره۲، آیه۱۹۶.    
۱۰۴. بقره/سوره۲، آیه۱۹۶.    
۱۰۵. نور/سوره۲۴، آیه۶۱.    
۱۰۶. نور/سوره۲۴، آیه۶۱.    
۱۰۷. نساء/سوره۴، آیه۹۲.    
۱۰۸. بقره/سوره۲، آیه۱۸۵.    
۱۰۹. بقره/سوره۲، آیه۱۸۴.    
۱۱۰. بقره/سوره۲، آیه۱۸۵.    
۱۱۱. بقره/سوره۲، آیه۱۸۵.    
۱۱۲. بقره/سوره۲، آیه۱۸۷.    
۱۱۳. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج۱، ص۶۶.    
۱۱۴. بقره/سوره۲، آیه۱۸۵.    
۱۱۵. بقره/سوره۲، آیه۱۸۷.    
۱۱۶. توبه/سوره۹، آیه۸۸.    
۱۱۷. توبه/سوره۹، آیه۹۱.    
۱۱۸. مائده/سوره۵، آیه۶.    
۱۱۹. نساء/سوره۴، آیه۴۳.    
۱۲۰. مائده/سوره۵، آیه۶.    
۱۲۱. بقره/سوره۲، آیه۱۷۸.    
۱۲۲. نحل/سوره۱۶، آیه۱۲۶.    
۱۲۳. مائده/سوره۵، آیه۸۹.    
۱۲۴. مائده/سوره۵، آیه۸۹.    
۱۲۵. مجادله/سوره۵۸، آیه۳.    
۱۲۶. مجادله/سوره۵۸، آیه۴.    
۱۲۷. مائده/سوره۵، آیه۹۵.    
۱۲۸. نساء/سوره۴، آیه۹۲.    
۱۲۹. بقره/سوره۲، آیه۱۹۶.    
۱۳۰. نور/سوره۲۴، آیه۶۱.    
۱۳۱. نور/سوره۲۴، آیه۶۱.    
۱۳۲. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۷، ص۲۷۲.    
۱۳۳. فتح/سوره۴۸، آیه۱۶.    
۱۳۴. فتح/سوره۴۸، آیه۱۷.    
۱۳۵. بقره/سوره۲، آیه۱۸۵.    
۱۳۶. مائده/سوره۵، آیه۶.    
۱۳۷. نساء/سوره۴، آیه۱۰۱.    
۱۳۸. بقره/سوره۲، آیه۱۷۳.    
۱۳۹. مائده/سوره۵، آیه۳.    
۱۴۰. انعام/سوره۶، آیه۱۱۹.    
۱۴۱. انعام/سوره۶، آیه۱۴۵.    
۱۴۲. نحل/سوره۱۶، آیه۱۱۵.    
۱۴۳. بقره/سوره۲، آیه۲۲۰.    
۱۴۴. نور/سوره۲۴، آیه۶۱.    
۱۴۵. فتح/سوره۴۸، آیه۱۶.    
۱۴۶. فتح/سوره۴۸، آیه۱۷.    
۱۴۷. بقره/سوره۲، آیه۲۳۳.    
۱۴۸. طلاق/سوره۶۵، آیه۶.    
۱۴۹. طلاق/سوره۶۵، آیه۷.    
۱۵۰. مزمل/سوره۷۳، آیه۲۰.    
۱۵۱. مزمل/سوره۷۳، آیه۲۰.    
۱۵۲. نساء/سوره۴، آیه۱۰۱.    
۱۵۳. نساء/سوره۴، آیه۱۰۲.    
۱۵۴. بقره/سوره۲، آیه۲۳۹.    


منبع

[ویرایش]
مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۱، ص۳۱۲، برگرفته از مقاله «آسانی تکالیف»    


رده‌های این صفحه : تکلیف | موضوعات قرآنی




جعبه ابزار