آتش‌بس (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



آتش بس، پيمان ترك جنگ به طور محدود و موقّت است. كه در عربى با واژه‌هاى «هدنه» و «مهادنه» از آن ياد مى‌شود. در قرآن اين لفظ نيامده است، بلكه از مفاهيمى مانند ماههای حرام و معاهدات موقت مثل صلح حدیبیه آتش‌بس استفاده شده است.


آتش‌بس در جاهليّت‌

[ویرایش]
احترام ماه‌هاى حرام در عصر جاهلیّت و آتش بس در اين ماه‌ها:
۱. «یسـلونک عن الشهر الحرام قتال فیه قل قتال فیه کبیر...؛ از تو درباره جنگ در ماه حرام می‌پرسند. بگو : هر جنگی در آن ماه -گناهی- بزرگ است.»
۲. «ان عدة الشهور عند الله اثنا عشر شهرا فی کتـب الله یوم خلق السمـوت والارض منهآ اربعة حرم ذلک الدین القیم...؛ شماره ماه‌ها نزد خدا از روزی که آسمان‌ها و زمین را آفریده در کتاب علم خدا دوازده ماه است؛ از آنها چهار ماهش ماه حرام است؛ این است حساب استوار.»

آتش‌بس در ماه‌هاى حرام‌

[ویرایش]

لزوم احترام ماه‌هاى حرام و آتش بس در آن‌ها:
۱. «الشهر الحرام بالشهر الحرام والحرمـت قصاص...؛ماه حرام، در برابر ماه حرام! (اگر دشمنان، احترام آن را شكستند، و در آن با شما جنگيدند، شما نيز حق داريد مقابله به مثل كنيد). و تمام حرامها، (قابل) قصاص است....» ماه‌های حرام، از آن جهت به حرام بودن وصف شده‌اند که برخی از امور حلال در ماه‌های دیگر، در این ماه‌ها حرام است که از جمله آن‌ها به قرینه آیات گذشته، جنگ است ماه‌های حرام عبارتند: رجب،ذی القعده،ذی الحجه و محرم.)
۲. «یسـلونک عن الشهر الحرام قتال فیه قل قتال فیه کبیر...؛از تو، درباره جنگ كردن در ماه حرام، سؤ ال مي‌كنند، بگو: جنگ در آن، (گناهي) بزرگ است....»
۳. «یـایها الذین ءامنوا لاتحلوا شعـئر الله ولاالشهر الحرام...؛اي كساني كه ایمان آورده‌ ايد شعاير الهي (و مراسم حج را محترم بشمريد و مخالفت با آنها) را حلال ندانيد و نه ماه حرام را.... >»
۴. «فاذا انسلخ الاشهر الحرم فاقتلوا المشرکین...؛هنگامي كه ماههاي حرام پايان گرفت مشرکان را هر كجا بيابيد به قتل برسانيد.... »
۵. «ان عدة الشهور عند الله اثنا عشر شهرا فی کتـب الله یوم خلق السمـوت والارض منهآ اربعة حرم...؛تعداد ماهها نزد خداوند در كتاب (آفرينش) الهي از آن روز كه آسمانها و زمين را آفريده دوازده ماه است كه از آن چهار ماه، ماه حرام است (و جنگ در آن ممنوع مي‌باشد) ....»

احكام آتش‌بس‌

[ویرایش]

لزوم وفاداری به آتش بس با دشمن، در صورت پايبندى آنان:
«کیف یکون للمشرکین عهد عند الله وعند رسوله الا الذین عـهدتم عند المسجد الحرام فما استقـموا لکم فاستقیموا لهم...؛ چگونه مشرکان را نزد خدا و پیامبرش پیمانی (استوار) تواند بود (در صورتی که همواره پیمان شکنی می‌کنند) مگر کسانی که با آنان در کنار مسجد الحرام پیمان بسته‌اید، پس تا زمانی که (به پیمانشان) با شما پایداری کنند، شما هم به پیمانتان با آنان پایداری کنید...»

پايبندى به آتش‌بس‌

[ویرایش]

پایبندی به آتش بس، نشانه تقواپیشگی:
«کیف یکون للمشرکین عهد عند الله وعند رسوله الا الذین عـهدتم عند المسجد الحرام فما استقـموا لکم فاستقیموا لهم ان الله یحب المتقین؛چگونه براي مشركان پيماني نزد خدا و رسول او خواهد بود (در حالي كه آنها همواره آماده شكستن پيمانشان هستند) مگر كساني كه با آنها نزد مسجد الحرام پيمان بستيد (اين گروه كه پيمان خود را محترم شمردند) مادام كه در برابر شما وفادار باشند شما نيز وفاداري كنيد كه خداوند پرهيزكاران را دوست دارد.»
این برداشت براین اساس است که منظور از «الذین عاهدتم عند المسجد»، قریش و صلح حدیبیه باشد که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم به مدت ده سال با آنان پیمان ترک مخاصمه بست.

← شرط پایبندی به آتش‌بس


لزوم وفاداری به آتش بس دشمن در صورت پایبندی طرف مقابل به آن:
«کیف یکون للمشرکین عهد عند الله وعند رسوله الا الذین عـهدتم عند المسجد الحرام فما استقـموا لکم فاستقیموا لهم...؛چگونه براي مشركان پيماني نزد خدا و رسول او خواهد بود (در حالي كه آنها همواره آماده شكستن پيمانشان هستند) مگر كساني كه با آنها نزد مسجد الحرام پيمان بستيد»
اين گروه كه پيمان خود را محترم شمردند) مادام كه در برابر شما وفادار باشند شما نيز وفاداري كني....»

قرارداد آتش‌بس‌

[ویرایش]

قرارداد آتش‌بس بين پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله و مشرکان مکّه در حدیبیّه:
۱. «کیف یکون للمشرکین عهد عند الله وعند رسوله الا الذین عـهدتم عند المسجد الحرام فما استقـموا لکم فاستقیموا لهم....؛ چگونه مشرکان را نزد خدا و پیامبرش پیمانی (استوار) تواند بود (در صورتی که همواره پیمان شکنی می‌کنند) مگر کسانی که با آنان در کنار مسجد الحرام پیمان بسته اید، پس تا زمانی که (به پیمانشان) با شما پایداری کنند، شما هم به پیمانتان با آنان پایداری کنید»برداشت فوق براين اساس است كه منظور از «الّذين عاهدتّم عند المسجد»، قريش و صلح حديبيّه باشد كه پيامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌ به مدّت ده سال با آنان پيمان ترك مخاصمه بست.
۲. «وهو الذی کف ایدیهم عنکم وایدیکم عنهم ببطن مکة من بعد ان اظفرکم علیهم...؛او كسي است كه دست آنها را از شما و دست شما را از آنها در دل مكه كوتاه كرد، بعد از آنكه شما را بر آنها پيروز ساخت.... » شأن نزول آیه و آیات سوره فتح به مصالحه پیامبر و مشرکان مکه در حدیبیه مربوط است. و با توجه به جنگ‌های قبلی آنان و آرایش جنگی، می‌توان بر صلح حدیبیه آتش بس را اطلاق کرد.

نقض آتش‌بس‌

[ویرایش]

عدم رعايت آتش‌بس در ماه‌هاى حرام، موجب ستم به خويشتن و جامعه بشرى:
«ان عدة الشهور عند الله اثنا عشر شهرا فی کتـب الله یوم خلق السمـوت والارض منهآ اربعة حرم ذلک الدین القیم فلاتظـلموا فیهن انفسکم...؛ یقینا شماره ماه‌ها نزد خدا از روزی که آسمان‌ها و زمین را آفریده در کتاب (علم) خدا دوازده ماه است؛ از آنها چهار ماهش ماه حرام است؛ این است حساب استوار؛ پس در این چهار ماه (با جنگ و فتنه) بر خود ستم روا مدارید...»

← موجبات نقش آتش‌بس

موجبات نقش آتش‌بس عبارتند از:

←← پایان ماه‌های حرام


پایان ماه‌های حرام و هلال ماه صفر، زمان نقض آتش بس با دشمن کافر:
«فاذا انسلخ الاشهر الحرم فاقتلوا المشرکین حیث وجدتموهم...؛ پس هنگامی که ماه‌های حرام سپری شود، مشرکان را هر جا یافتید، بکشید و به اسیری بگیرید و محاصره کنید و در هر کمین گاهی به کمین آنان بنشینید»

←← پیمان شکنی


پایبند نبودن دشمن به آتش بس، عاملی برای نقض آن :
«کیف یکون للمشرکین عهد عند الله وعند رسوله الا الذین عـهدتم عند المسجد الحرام فما استقـموا لکم فاستقیموا لهم...؛چگونه مشرکان را نزد خدا و پیامبرش پیمانی (استوار) تواند بود (در صورتی که همواره پیمان شکنی می‌کنند) مگر کسانی که با آنان در کنار مسجد الحرام پیمان بسته‌اید، پس تا زمانی که (به پیمانشان) با شما پایداری کنند، شما هم به پیمانتان با آنان پایداری کنید...»

←← تجاوز دشمن


جواز نقض آتش بس در ماه‌های حرام در صورت تجاوز دشمنان در آن ماه‌ها :
۱. «الشهر الحرام بالشهر الحرام والحرمـت قصاص فمن اعتدی علیکم فاعتدوا علیه بمثل ما اعتدی علیکم...؛ماه حرام، در برابر ماه حرام! (اگر دشمنان، احترام آن را شكستند، و در آن با شما جنگيدند، شما نيز حق داريد مقابله به مثل كنيد). و تمام حرامها، (قابل) قصاص است. و (به طور كلي) هر كس به شما تجاوز كرد، همانند آن بر او تعدي كنيد! ....»
۲. «ان عدة الشهور عند الله اثنا عشر شهرا فی کتـب الله... منهآ اربعة حرم... و قاتلوا المشرکین کافة کما یقاتلوکم کافة...؛تعداد ماهها نزد خداوند در كتاب (آفرينش) الهي دوازده ماه است ... كه از آن چهار ماه، ماه حرام است (و جنگ در آن ممنوع مي‌باشد)... و با مشركان (به هنگام نبرد) دسته جمعي پيكار كنيد همانگونه كه آنها دسته جمعي با شما پيكار مي‌كنند .... » جمله «و قاتلوا المشرکین» پس از ذکر «اربعة حرم» می‌تواند بدین جهت باشد که اگر دشمن، حرمت ماه‌های حرام را رعایت نکند،مسلمانان وظیفه دارند که با دشمن جنگیده و مقابله به مثل کنند.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۱، ص۲۹۲.    
۲. بقره/سوره۲، آیه۲۱۷.    
۳. توبه/سوره۹، آیه۳۶.    
۴. بقره/سوره۲، آیه۱۹۴.    
۵. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۳۲.    
۶. بقره/سوره۲، آیه۲۱۷.    
۷. مائده/سوره۵، آیه۲.    
۸. توبه/سوره۹، آیه۵.    
۹. توبه/سوره۹، آیه۳۶.    
۱۰. توبه/سوره۹، آیه۷.    
۱۱. توبه/سوره۹، آیه۷.    
۱۲. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۵، ص۱۸.    
۱۳. توبه/سوره۹، آیه۷.    
۱۴. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۱۸.    
۱۵. توبه/سوره۹، آیه۷.    
۱۶. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۱۸.    
۱۷. فتح/سوره۴۸، آیه۲۴.    
۱۸. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۲۰۵.    
۱۹. توبه/سوره۹، آیه۳۶.    
۲۰. توبه/سوره۹، آیه۹.    
۲۱. توبه/سوره۹، آیه۷.    
۲۲. بقره/سوره۲، آیه۱۹۴.    
۲۳. توبه/سوره۹، آیه۳۶.    


منبع

[ویرایش]

مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۱، ص۱۱۹، برگرفته از مقاله «آتش بس».    


رده‌های این صفحه : آتش بس | موضوعات قرآنی




جعبه ابزار