آب چشمه (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



واژه چشمه آب در موارد متعددی در قرآن بکار رفته است.


چشمه آب برای بنی‌اسرائیل

[ویرایش]

یکی از نعمت‌های خداوند به بنی‌اسرائیل، چشمه‌های متعدد بود.

← جوشش چشمه آب از سنگ


جوشش دوازده چشمه آب از سنگ با ضربه عصای موسی علیه‌السلام :
۱. و اذ استسقـی موسی لقومه فقلنا اضرب بعصاک الحجر فانفجرت منه اثنتا عشرة عینا.... .
۲. .. و اوحینا الی موسی اذ استسقـه قومه ان اضرب بعصاک الحجر فانبجست منه اثنتا عشرة عینا... لزوم استفاده بجا و مناسب از آب چشمه به عنوان روزی خدادادی در سوره بقره آمده است.

← استفاده مناسب از آب چشمه


لزوم استفاده بجا و مناسب از آب چشمه به عنوان روزی خدادادى:
و اذ استسقی موسی لقومه فقلنا اضرب بعصاک الحجر فانفجرت منه اثنتا عشرة عینا قد علم کل اناس مشربهم کلوا و اشربوا من رزق الله و لاتعثوا فی الارض مفسدین. بنابراین که جمله «و لاتعثوا فی الارض» به دو امر «کلوا و اشربوا» ناظر باشد می‌توان نکته یاد شده را استفاده کرد.

← اختصاص هر چشمه به یک طایفه


اختصاص آب هر یک از چشمه‌های دوازده گانه به طایفه‌ای از بنی اسرائیل:
۱. و اذ استسقی موسی لقومه فقلنا اضرب بعصاک الحجر فانفجرت منه اثنتا عشرة عینا قد علم کل اناس مشربهم...
۲. و قطعنهم اثنتی عشرة اسباطا امما و اوحینا الی موسی اذ استسقیه قومه ان اضرب بعصاک الحجر فانبجست منه اثنتا عشرة عینا قد علم کل اناس مشربهم...

← پیدایش چشمه‌های بزرگ و کوچک


پیدایش چشمه‌های بزرگ و کوچک از برخی سنگ‌ها:
..... و ان من الحجارة لما یتفجر منه الانهر و ان منها لما یشقق فیخرج منه الماء...

در خواست برای چشمه آب

[ویرایش]

درخواست مشرکان، برای چشمه آب از سوی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله:
و قالوا لن نؤمن لک حتی تفجر لنا من الارض ینبوعا • او تکون لک جنة من نخیل و عنب فتفجر الانهر خللها تفجیرا.

چشمه آب برای محضرت ریم

[ویرایش]

جوشش چشمه آب برای مریم علیهاالسلام با ضربه پای عیسی علیه‌السلام:
فنادیها من تحتها الا تحزنی قد جعل ربک تحتک سریا. در روایتی از امام باقر علیه‌السلام آمده است: جوشیدن آب از زیر پای مریم علیهاالسّلام با ضربه پای عیسی علیه‌السلام بوده است.

← حکمت ایجاد چشمه برای حضرت مریم


••• عنایت خدا به مریم علیهاالسّلام - با ایجاد چشمه آب برای او:
فنادیها من تحتها الا تحزنی قد جعل ربک تحتک سریا.

••• جوشش چشمه آب برای خوشحالی و رفع اندوه از مریم علیهاالسّلام:
فنادیها من تحتها الا تحزنی قد جعل ربک تحتک سریا • فکلی و اشربی و قری عینا...

جوشیدن چشمه آب برای ایوب

[ویرایش]

دستور خداوند به ایوب به کوبیدن پای خود بر زمین جهت جوشیدن چشمه آب:
ارکض برجلک هـذا مغتسل بارد و شراب.

← زیبایی چشمه و باغ


زیبایی کنار هم قرار گرفتن چشمه و باغ:
۱. ان المتقین فی جنـت و عیون. (با توجه به این که در آیه‌های متعددی، چشمه و باغ در کنار یک دیگر ذکر شده است می‌توان استفاده کرد که چنین صحنه و فضایی با اهمیت و زیبا است.)
۲. و قالوا لن نؤمن لک حتی تفجر لنا من الارض ینبوعا • او تکون لک جنة من نخیل و عنب فتفجر الانهر خللها تفجیرا.
۳. کلتا الجنتین ءاتت اکلها ولم تظـلم منه شیـا وفجرنا خلــلهما نهرا. (« نهر » در آیه ، به قرینه «فجرنا» به معنای چشمه است.)
۴. فاخرجنهم من جنـت و عیون.
۵. و جنـت و عیون.
۶. فی جنـت و عیون.
۷. و جعلنا فیها جنـت من نخیل و اعنب و فجرنا فیها من العیون.
۸. کم ترکوا من جنـت و عیون.
۹. ان المتقین فی جنـت و عیون.
۱۰. ولمن خاف مقام ربه جنتان • فیهما عینان تجریان • ومن دونهما جنتان • فیهما عینان نضاختان.
۱۱. ان المتقین فی ظلل و عیون. منظور از «ظلـل» سایه‌های درختان بهشت است.

چشمه آب برای قوم هود

[ویرایش]

تفضل خدا بر قوم هود با اعطای باغ و چشمه به آنان برای مدتی طولانی:
و اتقوا الذی امدکم بما تعلمون • امدکم بانعم و بنین • و جنـت و عیون.

چشمه آب برای قوم ثمود

[ویرایش]

برخورداری قوم ثمود از باغ‌ها و چشمه‌ها :
کذبت ثمود المرسلین • اذ قال لهم اخوهم صلح الا تتقون • اتترکون فی ما ههنا ءامنین • فی جنـت وعیون.

چشمه آب برای فرعونیان

[ویرایش]

برخورداری فرعونیان از چشمه سارها و باغ‌ها :
۱. فاخرجنهم من جنـت و عیون.
۲. و لقد فتنا قبلهم قوم فرعون • کم ترکوا من جنـت و عیون.

← میراث فرعونیان برای بنی اسرائیل


چشمه‌های جاری در کنار باغ‌ها، میراث فرعونیان برای بنی اسرائیل:
۱. فاخرجنهم من جنـت و عیون • کذلک و اورثنها بنی اسرائیل.
۲. و لقد فتنا قبلهم قوم فرعون... • کم ترکوا من جنـت و عیون ... • کذلک و اورثنها قوما ءاخرین ... • و لقد نجینا بنی اسرائیل من العذاب المهین.


فراهم کننده آب چشمه

[ویرایش]

خداوند، یگانه فراهم کننده آب چشمه‌ها:
قل ارءیتم ان اصبح ماؤکم غورا فمن یاتیکم بماء معین. استفاده فوق براین اساس است که معین از «عین» به معنای چشمه گرفته شده باشد و میم آن زائده باشد.

چشمه‌ها از آیات الهی

[ویرایش]

وجود چشمه سارها بر روی زمین ، از آیات الهی‌:
۱. و ءایة لهم الارض المیتة احیینها... • ... و فجرنا فیها من العیون.
۲. الم تر ان الله انزل من السماء ماء فسلکه ینبیع فی الارض... ان فی ذلک لذکری لاولی الالبب.

شکر بر نعمت چشمه آب

[ویرایش]

وجود باغ و چشمه، از نعمت‌های الهی و سزاوار شکرگزاری:
و جعلنا فیها جنـت من نخیل و اعنب و فجرنا فیها من العیون • ... افلایشکرون.

قدرت خدا بر جریان چشمه‌ها

[ویرایش]

جریان چشمه‌ها به قدرت خداوند:
۱. ... و فجرنا خللهما نهرا.
۲. وجعلنا فیها جنت من نخیل واعنـب وفجرنا فیها من العیون.
۳. وفجرنا الارض عیونا فالتقی الماء علی امر قد قدر.

از منابع آب

[ویرایش]

به وجود منابع آب از قبیل چشمه و قنات در زمین:
۱. وانزلنا من السماء ماء بقدر فاسکنه فی الارض وانا علی ذهاب به لقـدرون.
۲. الم تر ان الله انزل من السماء ماء فسلکه ینبیع فی الارض...

چشمه‌ها و طوفان نوح

[ویرایش]

نقش چشمه‌های جوشان در ایجاد طوفان نوح علیه‌السلام:
۱. و فجرنا الارض عیونا فالتقی الماء علی امر قد قدر.

تشبیه غروب به چشمه

[ویرایش]

غروب خورشید در چشمه بدبو، گل آلود و سیاه در پندار ذوالقرنین :
حتی اذا بلغ مغرب الشمس وجدها تغرب فی عین حمئة.... ( « حمئه » در لغت به معنای گل سیاه بدبو است.)

پانویس

[ویرایش]
 
۱. بقره/سوره۲، آیه۶۰.    
۲. اعراف/سوره۷، آیه۱۶۰.    
۳. بقره/سوره۲، آیه۶۰.    
۴. بقره/سوره۲، آیه۶۰.    
۵. اعراف/سوره۷، آیه۱۶۰.    
۶. بقره/سوره۲، آیه۷۴.    
۷. اسراء/سوره۱۷، آیه۹۰ - ۹۱.    
۸. مریم/سوره۱۹، آیه۲۴.    
۹. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص۷۹۰.    
۱۰. مریم/سوره۱۹، آیه۲۴.    
۱۱. مریم/سوره۱۹، آیه۲۴ - ۲۶.    
۱۲. ص/سوره۳۸، آیه۴۲.    
۱۳. حجر/سوره۱۵، آیه۴۵.    
۱۴. اسراء/سوره۱۷، آیه۹۰ - ۹۱.    
۱۵. کهف/سوره۱۸، آیه۳۳.    
۱۶. شعراء/سوره۲۶، آیه۵۷.    
۱۷. شعراء/سوره۲۶، آیه۱۳۴.    
۱۸. شعراء/سوره۲۶، آیه۱۴۷.    
۱۹. دخان/سوره۴۴، آیه۵۲.    
۲۰. یس/سوره۳۶، آیه۳۴.    
۲۱. دخان/سوره۴۴، آیه۲۵.    
۲۲. ذاریات/سوره۵۱، آیه۱۵.    
۲۳. رحمان/سوره۵۵، آیه۴۶.    
۲۴. رحمان/سوره۵۵، آیه۵۰.    
۲۵. رحمان/سوره۵۵، آیه۶۲.    
۲۶. رحمان/سوره۵۵، آیه۶۶.    
۲۷. مرسلات/سوره۷۷، آیه۴۱.    
۲۸. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۶۳۵.    
۲۹. شعراء/سوره۲۶، آیه۱۳۲-۱۳۴.    
۳۰. شعراء/سوره۲۶، آیه۱۴۱.    
۳۱. شعراء/سوره۲۶، آیه۱۴۲.    
۳۲. شعراء/سوره۲۶، آیه۱۴۶.    
۳۳. شعراء/سوره۲۶، آیه۱۴۷.    
۳۴. شعراء/سوره۲۶، آیه۵۷.    
۳۵. دخان/سوره۴۴، آیه۱۷.    
۳۶. دخان/سوره۴۴، آیه۲۵.    
۳۷. شعراء/سوره۲۶، آیه۵۷ - ۵۹.    
۳۸. دخان/سوره۴۴، آیه۱۷.    
۳۹. دخان/سوره۴۴، آیه۲۵.    
۴۰. دخان/سوره۴۴، آیه۲۸.    
۴۱. دخان/سوره۴۴، آیه۳۰.    
۴۲. ملک/سوره۶۷، آیه۳۰.    
۴۳. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج۱۳، ص۳۰۴.    
۴۴. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۴۹۵.    
۴۵. یس/سوره۳۶، آیه۳۳ - ۳۴.    
۴۶. زمر/سوره۳۹، آیه۲۱.    
۴۷. یس/سوره۳۶، آیه۳۴ - ۳۵.    
۴۸. کهف/سوره۱۸، آیه۳۳.    
۴۹. یس/سوره۳۶، آیه۳۴.    
۵۰. قمر/سوره۵۴، آیه۱۲.    
۵۱. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۸.    
۵۲. زمر/سوره۳۹، آیه۲۱.    
۵۳. قمر/سوره۵۴، آیه۱۲.    
۵۴. کهف/سوره۱۸، آیه۸۶.    
۵۵. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریبالقرآن، ص۱۳۲.    


منبع

[ویرایش]
مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۱، ص۶۸، برگرفته از مقاله «آب چشمه».    


رده‌های این صفحه : آب | چشمه | موضوعات قرآنی




جعبه ابزار